Nhảy cao kiểu bước qua là kiểu nhảy cao học sinh hay học nhất trong giờ thể dục: chạy đà chếch từ một bên xà, giậm bằng chân xa xà, đá chân gần xà lên vượt qua trước, rồi chân kia bước theo như động tác cắt kéo và tiếp đất bằng chân. Kiểu này dễ học, tiếp đất an toàn trên hố cát hoặc nệm thấp, nên phù hợp với sân trường hơn kiểu lưng.
Trong tiếng Anh, kiểu này thường gọi là scissors (cắt kéo), vì hai chân lần lượt vắt qua xà như hai lưỡi kéo. Bài này đi qua từng phần kỹ thuật, cách bố trí dụng cụ trong tiết học và những lỗi hay gặp.
Vì sao trường học chọn kiểu bước qua
Nhảy cao đã đi qua nhiều kỹ thuật: bước qua, nằm nghiêng, cuộn bụng, rồi kiểu lưng phổ biến từ sau Olympic 1968. Ở thi đấu chuyên nghiệp, gần như ai cũng nhảy kiểu lưng. Nhưng kiểu lưng bắt buộc tiếp đất bằng vai và lưng, nên cần nệm dày đúng tiêu chuẩn. Phần lớn sân trường không có nệm như vậy.
Kiểu bước qua thì khác: thân người gần như thẳng đứng khi qua xà và tiếp đất bằng chân. Một hố cát cào tơi hoặc một tấm nệm thấp đủ để tập an toàn. Ngoài ra, nó dạy được những điều cốt lõi của mọi kiểu nhảy cao: chạy đà chếch, giậm một chân, đá lăng chân lên và đánh tay.
Luật căn bản học sinh cần biết
- Phải giậm một chân. Bật hai chân cùng lúc là phạm quy trong nhảy cao, kể cả kiểu bước qua.
- Làm rơi xà là hỏng. Chạm xà mà xà vẫn nằm trên giá thì vẫn tính là qua.
- Chạy qua dưới xà hoặc chạm vùng tiếp đất mà không nhảy cũng tính là một lần hỏng.
- Ở thi đấu chính thức, hỏng ba lần liên tiếp là bị loại. Trong giờ học, giáo viên có thể linh hoạt để em được tập nhiều lượt hơn.
Chạy đà: chếch và ngắn
Người nhảy chạy đà từ một bên, hướng chạy tạo với xà một góc khoảng 30 đến 45 độ. Đà ngắn, thường 5 đến 7 bước, đủ để có tốc độ vừa phải. Chạy quá nhanh khiến học sinh lao vào xà thay vì bật lên.
Chọn bên chạy đà
Bên chạy đà phụ thuộc chân giậm. Quy tắc: chân giậm là chân ở xa xà. Nếu em giậm chân trái, em chạy đà từ bên trái của xà (xà nằm phía bên phải em khi chạy tới), để chân phải gần xà là chân đá lên trước. Em giậm chân phải thì ngược lại.
Cách thử nhanh: cho em đứng cạnh một dây chun căng thấp, bước tới và vắt chân qua. Chân em tự nhấc lên trước là chân lăng; chân còn lại là chân giậm. Từ đó chọn bên chạy đà.
Đánh dấu điểm giậm
Điểm giậm nằm cách mặt phẳng xà chừng một cánh tay, ở khoảng giữa xà hoặc hơi lệch về phía cột em chạy tới. Giáo viên có thể kẻ một dấu nhỏ trên sân để em quen điểm đặt chân. Giậm quá gần xà, em sẽ va vào xà khi lên; giậm quá xa, điểm cao nhất của cú nhảy rơi trước xà và em đáp xuống trúng xà.
Giậm nhảy và đá lăng
Ở bước cuối, em đặt chân giậm xuống nhanh, gần như cả bàn chân, gối hơi chùng rồi duỗi mạnh. Cùng lúc chân lăng (chân gần xà) đá thẳng lên cao, chếch về phía xà. Hai tay đánh lên để kéo cơ thể. Thân trên giữ thẳng, không ngả vào xà.
Cảm giác đúng là "bật lên" chứ không phải "lao sang". Nhiều em mới tập cố vắt người ngang qua xà, kết quả là thân đổ vào xà và làm rơi xà ngay từ vai hoặc hông.
Qua xà: động tác cắt kéo
Khi chân lăng đã lên cao và vượt qua xà, em hạ chân lăng xuống phía bên kia. Đúng lúc đó chân giậm nhấc lên, vắt qua xà theo sau. Hai chân lần lượt bắt chéo trên không như lưỡi kéo. Thân người hơi ngả về sau một chút để hông có chỗ vượt lên, nhưng không nằm hẳn ra.
Lỗi thường gặp nhất ở bước này là chân giậm kéo theo quá chậm, quệt vào xà. Bài bổ trợ: đứng cạnh dây chun thấp, đi bộ vài bước rồi vắt lần lượt từng chân qua, nhấn mạnh nhịp "một – hai" nhanh dứt khoát.
Tiếp đất
Em tiếp đất bằng chân lăng trước, rồi đến chân giậm, gập gối để giảm lực. Nếu tập trên hố cát, cát phải được cào tơi và mặt cát cao gần bằng mặt sân. Nếu dùng nệm, nệm phải đủ rộng để em không trượt ra ngoài mép, và đặt trên mặt bằng phẳng không trơn.
Không ai được đứng trong vùng tiếp đất khi bạn đang nhảy. Em vừa nhảy xong phải ra khỏi nệm hoặc hố cát về phía sau xà, rồi bạn tiếp theo mới chạy đà.
Dụng cụ trong tiết học: xà mềm trước, xà cứng sau
| Dụng cụ | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Dây chun căng giữa hai cột | Không đau khi chạm, học sinh bớt sợ | Buộc nút tuột được ở một đầu để dây bung khi vướng chân |
| Xà nhựa hoặc xà nhẹ đặt trên giá | Gần với thi đấu thật, rơi khi chạm mạnh | Giá đỡ phải để xà rơi tự do, không kẹp chặt |
| Hố cát | Có sẵn ở nhiều trường | Chỉ dùng cho kiểu bước qua, không dùng cho kiểu lưng |
| Nệm thấp | Êm hơn cát, sạch hơn | Đủ rộng, không trượt; vẫn không thay được nệm nhảy kiểu lưng |
Mức xà nên bắt đầu thấp, ngang đầu gối hoặc thấp hơn, để em làm đúng kỹ thuật trước. Nâng xà từng nấc nhỏ khi cả nhóm đã qua thoải mái. Mục đích của tiết học là nhảy đúng và an toàn, không phải xem em nào qua mức cao nhất.
Một tiết nhảy cao gợi ý
- Khởi động: chạy nhẹ, xoay cổ chân, gối, hông; đá lăng chân tại chỗ hai bên.
- Tìm chân giậm và bên chạy đà cho từng em (buổi đầu).
- Đi bộ ba bước – giậm – vắt chân qua dây chun thấp.
- Chạy ba bước chếch – giậm – qua dây chun.
- Đà năm đến bảy bước, qua xà nhẹ ở mức thấp.
- Thả lỏng, cả lớp nhận xét một lỗi chung để buổi sau sửa.
Góc nhìn hôm nay: từ bước qua tới kiểu lưng
Kiểu bước qua từng là kỹ thuật thi đấu thật ở cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, khi người nhảy tiếp đất xuống cát hay mùn cưa. Những kỹ thuật sau này ra đời một phần nhờ vùng tiếp đất được cải tiến. Học kiểu bước qua vì thế cũng là học một mảnh lịch sử của môn nhảy cao.
Em nào nhảy bước qua tốt, thích môn này và có cơ hội vào câu lạc bộ, sẽ được huấn luyện viên hướng dẫn chuyển sang kiểu lưng trên nệm chuẩn. Những gì học từ kiểu bước qua — chạy đà chếch, giậm một chân, đá lăng chân và đánh tay — vẫn dùng nguyên vẹn.
Câu hỏi thường gặp
Nhảy cao kiểu bước qua là gì?
Đó là kiểu nhảy cao chạy đà chếch từ một bên xà, giậm bằng chân xa xà rồi lần lượt vắt chân gần xà và chân giậm qua xà như động tác cắt kéo. Người nhảy tiếp đất bằng chân nên không cần nệm dày.
Nhảy cao kiểu bước qua giậm chân nào?
Giậm bằng chân ở xa xà. Chân gần xà là chân lăng, đá lên và vượt qua xà trước. Giậm chân trái thì chạy đà từ bên trái xà, giậm chân phải thì chạy từ bên phải.
Chạy đà nhảy cao kiểu bước qua góc bao nhiêu độ?
Thường chếch khoảng 30 đến 45 độ so với xà, đà ngắn 5 đến 7 bước. Đà quá thẳng hoặc quá nhanh khiến người nhảy lao vào xà thay vì bật lên.
Có được bật hai chân khi nhảy cao không?
Không. Luật nhảy cao bắt buộc giậm một chân. Bật hai chân cùng lúc là phạm quy và lần nhảy đó bị tính hỏng.
Có tập nhảy cao kiểu lưng trên hố cát được không?
Không nên. Kiểu lưng tiếp đất bằng vai và lưng, cần nệm dày đúng tiêu chuẩn. Trên hố cát hoặc nệm mỏng chỉ nên tập kiểu bước qua.
