Luật nhảy cao gói gọn trong mấy điều: phải giậm bằng một chân, làm rơi xà hoặc chạm đất phía sau mặt phẳng trụ xà mà chưa qua xà là hỏng, và hỏng ba lần liên tiếp thì bị loại, bất kể hỏng ở mức nào. Người nhảy được xin bỏ bất kỳ mức xà nào. Khi bằng mức cao nhất, xét số lần hỏng ở mức đó, rồi tổng số lần hỏng; nếu tranh hạng nhất vẫn bằng thì nhảy phân định, hoặc hai người đồng ý cùng nhận hạng nhất.
Khu nhảy cao và cây xà
| Bộ phận | Quy định chính |
|---|---|
| Khu chạy đà | Hình bán nguyệt hoặc quạt, đủ rộng để chạy đà cong; ở giải lớn chạy đà tối thiểu khoảng 15 m, khuyến nghị dài hơn |
| Trụ xà | Hai cột cứng, có giá đỡ xà, đặt cách nhau khoảng 4 m |
| Xà ngang | Dài khoảng 4 m, tiết diện tròn hoặc gần tròn, làm bằng sợi thuỷ tinh, kim loại nhẹ hoặc vật liệu phù hợp; đặt lên giá đỡ sao cho rơi dễ khi bị chạm |
| Nệm tiếp đất | Đủ lớn và đủ dày; kích thước tiêu chuẩn thi đấu có bài riêng trong danh mục an toàn – chấn thương |
Xà phải đặt nằm yên trên hai giá đỡ phẳng, hướng về phía nhau, để chỉ một va chạm nhẹ cũng làm xà rơi. Chiều cao được đo vuông góc từ mặt đất tới điểm thấp nhất của mặt trên xà. Khi xà được nâng lên mức mới, trọng tài đo lại trước khi cho nhảy.
Khi nào một lần nhảy bị tính hỏng
- Sau lần nhảy, xà không còn nằm trên giá đỡ vì tác động của người nhảy. Xà rung nhưng vẫn nằm lại thì tính là qua.
- Người nhảy chạm đất hoặc nệm phía sau mặt phẳng thẳng đứng đi qua mép gần của hai trụ xà (phía trong hay phía ngoài trụ) bằng bất kỳ bộ phận nào, trước khi qua xà. Nếu chạm vào nệm khi đang nhảy mà theo trọng tài không có lợi gì, lần nhảy không bị tính hỏng vì lý do này.
- Giậm nhảy bằng hai chân. Luật bắt buộc giậm một chân, đây là điều phân biệt nhảy cao với bật nhảy thông thường.
- Không bắt đầu lần nhảy trong thời gian quy định sau khi được gọi.
Chạy đà rồi dừng lại, chưa chạm gì, vẫn có thể bắt đầu lại nếu còn trong giới hạn thời gian. Chạy lướt qua dưới xà và chạm nệm thì bị tính hỏng.
Ba lần hỏng liên tiếp và quyền bỏ mức
Điểm đặc biệt nhất của nhảy cao và nhảy sào là: người nhảy bị loại sau ba lần hỏng liên tiếp, và ba lần đó không cần ở cùng một mức. Ví dụ:
- Hỏng một lần ở 2,20 m, rồi xin bỏ, chuyển lên 2,23 m và hỏng hai lần nữa. Tổng cộng ba lần hỏng liên tiếp, bị loại. Thành tích của người đó là mức cao nhất đã qua trước đó.
- Hỏng hai lần ở 2,20 m, lần thứ ba qua. Chuỗi hỏng được xoá, người nhảy lại có ba cơ hội ở mức sau.
Người nhảy có quyền xin bỏ mức (pass) ở bất kỳ mức nào, kể cả sau khi đã hỏng một hai lần ở mức đó. Đây là vũ khí chiến thuật: người tự tin có thể bỏ những mức thấp để giữ sức, hoặc sau một lần hỏng thì "để dành" hai lần còn lại cho mức cao hơn.
Nâng xà: mỗi lần bao nhiêu
Trước giải, trọng tài công bố mức xà khởi điểm và mức nâng sau mỗi vòng. Theo luật World Athletics, khi còn nhiều người thi, mỗi lần nâng xà nhảy cao không dưới 2 cm và mức nâng giữ đều cho tới khi chỉ còn một người. Với nhảy sào, mức nâng không dưới 5 cm. Khi chỉ còn một người và người đó đã thắng, người nhảy được tự chọn mức tiếp theo, ví dụ đặt thẳng một mức kỷ lục.
Ở giải phong trào và giải trường học, mức nâng thường lớn hơn (5 cm) để cuộc thi không kéo quá dài.
Bằng mức thì xếp hạng thế nào
Hai người cùng qua một mức cao nhất là chuyện thường gặp. Thứ tự phân định:
- Số lần nhảy ít hơn ở mức cuối cùng đã qua (mức bằng nhau). Ai qua ngay lần đầu xếp trên người qua ở lần thứ hai.
- Vẫn bằng thì so tổng số lần hỏng trong cả cuộc thi, tính tới và gồm cả mức cuối đã qua. Ai hỏng ít hơn xếp trên.
- Vẫn bằng: nếu không phải tranh hạng nhất, hai người đồng hạng. Nếu tranh hạng nhất, tiến hành nhảy phân định (jump-off), trừ khi luật áp dụng cho giải hoặc chính hai người quyết định không nhảy.
Nhảy phân định
Mỗi người được nhảy một lần ở mức tiếp theo cao hơn mức cuối họ cùng qua. Nếu cả hai cùng hỏng hoặc cùng qua, xà hạ xuống (nếu cùng hỏng) hoặc nâng lên (nếu cùng qua) 2 cm với nhảy cao, 5 cm với nhảy sào, mỗi người một lần nữa, cho tới khi phân định. Người nhảy không được bỏ lượt trong nhảy phân định; bỏ coi như thua.
Chuyện chia sẻ huy chương vàng Tokyo
Ở Olympic Tokyo 2020 (thi năm 2021), Mutaz Essa Barshim (Qatar) và Gianmarco Tamberi (Italy) cùng qua 2,37 m, cùng không qua 2,39 m với hồ sơ hỏng như nhau. Khi trọng tài đề nghị nhảy phân định, họ hỏi liệu có thể cùng nhận huy chương vàng không. Câu trả lời là có, theo luật, và cả hai cùng nhận vàng. Khoảnh khắc này được nhắc rất nhiều như một ví dụ về tinh thần thể thao, và khiến nhiều người lần đầu biết rằng luật cho phép điều đó.
Thời gian cho mỗi lần nhảy
Người nhảy phải bắt đầu lần nhảy trong thời gian giới hạn sau khi được gọi. Khi còn đông người, mức thường áp dụng là 1 phút; khi còn ít người, thời gian dài hơn; khi một người nhảy liên tiếp hai lần (vì những người khác đã bị loại hoặc bỏ mức) thì có thêm thời gian nghỉ. Ở giải lớn có đồng hồ đếm ngược đặt cạnh khu chạy đà. Con số chi tiết thay đổi theo phiên bản luật, nên trọng tài cần dùng bản hiện hành.
Góc nhìn hôm nay
Kỷ lục thế giới nhảy cao tính tới 2025: nam Javier Sotomayor 2,45 m (Salamanca 1993); nữ Yaroslava Mahuchikh 2,10 m (Paris 2024), phá kỷ lục 2,09 m tồn tại từ năm 1987 của Stefka Kostadinova. Chi tiết về họ nằm ở danh mục huyền thoại – kỷ lục.
Xem nhảy cao trên sân, hãy để ý bảng biên bản: chuỗi ký hiệu "o" (qua), "x" (hỏng), "–" (bỏ mức) cạnh từng mức xà. Ví dụ "xo" ở 2,30 m là hỏng lần đầu, qua lần hai. Đọc được chuỗi này, bạn sẽ hiểu vì sao người có cùng thành tích lại xếp khác hạng. Luật đầy đủ có trong bộ Luật Thi đấu và Kỹ thuật của World Athletics, phần các môn nhảy theo chiều thẳng đứng.
Câu hỏi thường gặp
Nhảy cao được mấy lần ở mỗi mức xà?
Mỗi người có tối đa ba lần ở mỗi mức, nhưng bị loại khi hỏng ba lần liên tiếp, kể cả khi ba lần đó trải qua nhiều mức khác nhau. Qua được một lần thì chuỗi hỏng được xoá.
Nhảy cao giậm hai chân có được không?
Không. Luật bắt buộc giậm bằng một chân. Giậm bằng hai chân bị tính là lần nhảy hỏng.
Nhảy cao bằng nhau thì xếp hạng thế nào?
Xét số lần nhảy ở mức cuối cùng cùng qua, ai ít hơn xếp trên. Vẫn bằng thì xét tổng số lần hỏng cả cuộc thi. Nếu vẫn bằng và đang tranh hạng nhất thì nhảy phân định, hoặc hai người đồng ý cùng nhận hạng nhất.
Vì sao Barshim và Tamberi cùng nhận huy chương vàng?
Ở Olympic Tokyo 2020, hai người có thành tích và số lần hỏng y hệt nhau. Luật cho phép những người bằng nhau ở hạng nhất quyết định không nhảy phân định, nên họ cùng nhận huy chương vàng.
Xà nhảy cao nâng mỗi lần bao nhiêu?
Theo luật World Athletics, mỗi lần nâng xà nhảy cao không dưới 2 cm, nhảy sào không dưới 5 cm, cho tới khi chỉ còn một người. Giải phong trào thường nâng nhiều hơn để rút ngắn thời gian.
