Nệm nhảy cao và nệm nhảy sào là thứ duy nhất đứng giữa người nhảy và mặt đất sau khi họ rơi từ độ cao hai, năm, thậm chí sáu mét. Theo quy định thi đấu của World Athletics, khu tiếp đất nhảy cao không nhỏ hơn khoảng 6 m × 4 m, cao khoảng 0,7 m; khu tiếp đất nhảy sào không nhỏ hơn khoảng 6 m × 6 m (không tính phần đệm phía trước), cao khoảng 0,8 m. Ngoài kích thước, nệm phải liền khối, không khe hở, không đặt cạnh vật cứng.
Bài này giải thích vì sao kích thước đó quan trọng, những lỗi bố trí nệm hay gặp ở sân tập và sân trường, và cách kiểm tra một khu tiếp đất trước khi cho người nhảy. Các con số trên nên được đối chiếu với bản quy định kỹ thuật hiện hành, vì World Athletics có cập nhật luật theo thời gian.
Vì sao nhảy cao kiểu lưng và nhảy sào không thể thiếu nệm
Ở kiểu bước qua, người nhảy cao tiếp đất bằng chân. Từ khi kiểu lưng phổ biến cuối thập niên 1960, người nhảy rơi xuống bằng vai và lưng, đầu ngả về sau. Điều đó chỉ an toàn khi có nệm dày. Lịch sử kỹ thuật nhảy cao gắn chặt với lịch sử vùng tiếp đất: chuyển từ hố cát, mùn cưa sang khối xốp dày mới cho phép kiểu lưng ra đời và lan rộng.
Nhảy sào còn khắt khe hơn. Người nhảy có thể rơi từ độ cao vài mét, đôi khi theo hướng không như ý: rơi ngắn về phía hộp cắm sào, lệch sang bên, hoặc bị sào bật ngược. Vì vậy nệm sào không chỉ dày hơn mà còn rộng hơn và có phần đệm ôm quanh hộp cắm.
Kích thước tham khảo theo quy định thi đấu
| Hạng mục | Nhảy cao | Nhảy sào |
|---|---|---|
| Chiều dài tối thiểu | Khoảng 6 m | Khoảng 6 m (sau hộp cắm, không tính đệm trước) |
| Chiều rộng tối thiểu | Khoảng 4 m | Khoảng 6 m |
| Chiều cao | Khoảng 0,7 m | Khoảng 0,8 m |
| Phần đệm phía trước | Không có | Đệm ôm sát hai bên và phía trước hộp cắm |
| Khoảng cách tới cột/giá đỡ | Có khoảng hở nhỏ để xà rơi tự do và nệm không đẩy cột | Như trên; chân giá đỡ thường được bọc đệm |
Với sân tập của trẻ nhỏ và mức xà thấp, có thể dùng nệm nhỏ hơn. Nhưng nguyên tắc là nệm phải lớn hơn hẳn vùng người nhảy có thể rơi xuống, kể cả khi họ nhảy hỏng hoặc lệch hướng.
Những lỗi bố trí nệm hay gặp
Ghép nhiều tấm nệm mỏng
Ở nhiều nơi, khu tiếp đất được ghép từ vài tấm nệm tập thể dục mỏng chồng lên nhau. Khi người nhảy rơi trúng khe giữa hai tấm, chân hoặc tay có thể lọt xuống khe, gây trẹo, gãy. Nệm chuẩn có các khối được nối chặt và phủ một tấm áo trùm liền trên mặt, không để lộ khe.
Nệm quá mỏng hoặc đã xẹp
Xốp bên trong nệm xẹp dần theo năm tháng, nhất là khi bị phơi nắng mưa. Nệm nhìn vẫn dày nhưng khi rơi xuống thì "chạm đáy" — người nhảy cảm thấy cú dội từ mặt đất. Dấu hiệu nhận biết: có chỗ lõm không phồng lại, mặt nệm nhăn nheo, góc nệm mềm oặt.
Vật cứng quanh nệm
Chân giá đỡ xà, cột, mép đường chạy, ghế ngồi, thùng đựng dụng cụ nằm sát nệm là nguy cơ lớn. Người nhảy lệch có thể văng ra khỏi mép nệm và đập vào. Quanh nệm cần một khoảng trống, chân giá đỡ nên được bọc đệm.
Nệm đặt trên nền trơn
Nệm đặt trên sàn gạch, sàn gỗ bóng có thể trượt khi người nhảy rơi chéo, tạo khe giữa nệm và giá đỡ. Nền đặt nệm nên bằng phẳng, có độ bám, hoặc nệm có đế chống trượt.
Dùng nệm nhảy cao cho nhảy sào
Nệm nhảy cao không đủ rộng, đủ dày và không có phần đệm quanh hộp cắm. Không bao giờ tập nhảy sào trên nệm nhảy cao, kể cả ở mức thấp.
Kiểm tra nệm trước mỗi buổi tập
- Nhìn toàn bộ mặt nệm: áo trùm có rách, có khe hở giữa các khối không.
- Ấn tay xuống vài điểm, đặc biệt vùng giữa nơi người nhảy rơi nhiều nhất: xốp có phồng trở lại không.
- Kiểm tra mép nệm không bị nhấc lên, không gập.
- Kiểm tra khoảng cách giữa nệm và giá đỡ, cột; xà rơi tự do được không.
- Dọn sạch vật lạ trên và quanh nệm: chai nước, giày, áo khoác, dụng cụ.
- Với nhảy sào: kiểm tra đệm trước ôm khít quanh hộp cắm, không để lộ cạnh hộp.
- Sau mưa: nệm ướt nặng, trơn, xốp có thể chưa khô bên trong; chờ khô hoặc dùng nệm khác.
Bảo quản nệm
- Che phủ bằng bạt chống thấm khi không dùng, nếu nệm để ngoài trời.
- Kê nệm cao khỏi mặt đất ẩm để đáy không mục.
- Không cho người đi giày đinh giẫm lên nệm ngoài lúc nhảy; đinh làm thủng áo trùm.
- Không để trẻ nhảy nhót, lộn nhào trên nệm khi không có người trông; nhiều chấn thương xảy ra lúc "nghỉ giải lao" như vậy.
- Ghi lại năm mua và tình trạng nệm; khi xốp đã xẹp nhiều, cần thay thay vì cố chắp vá.
Tiếp đất đúng cũng là một phần của an toàn
Nệm tốt không thay cho kỹ thuật tiếp đất. Với nhảy cao kiểu lưng, người nhảy rơi xuống bằng vai và lưng trên, cằm hơi cúi về ngực, không để đầu ngả ngửa đập xuống trước; hai chân giữ không để gối đập vào mặt. Với nhảy sào, người nhảy học cách rơi vào giữa nệm, tránh rơi ngắn về phía hộp. Những kỹ thuật này phải được huấn luyện viên dạy từ những mức xà thấp.
Nệm ở sân trường: làm gì khi chưa có nệm chuẩn
Nhiều trường chỉ có vài tấm nệm tập thể dục mỏng. Những tấm nệm này vẫn có ích, nhưng cho đúng việc: tập lăn, tập tiếp đất bằng chân sau kiểu bước qua ở mức xà rất thấp, hoặc làm đệm phụ quanh khu vực. Chúng không được dùng làm khu tiếp đất cho kiểu lưng hay nhảy sào. Nếu trường có kế hoạch mua nệm nhảy cao, nên đối chiếu kích thước với quy định, hỏi kỹ về chất liệu xốp, áo trùm chống thấm, đế chống trượt và cách bảo quản phù hợp với khí hậu nóng ẩm.
Góc nhìn hôm nay
Một bộ nệm nhảy cao, nhảy sào đúng chuẩn là khoản đầu tư lớn với nhiều trường và câu lạc bộ. Vì vậy càng cần bảo quản tốt và kiểm tra thường xuyên. Nếu chưa có nệm đạt chuẩn, cách an toàn là chỉ dạy kiểu bước qua trên hố cát và không tổ chức nhảy sào. Mong muốn cho học sinh thử kỹ thuật "giống trên tivi" không bao giờ đáng đánh đổi bằng một chấn thương cổ hay lưng.
Câu hỏi thường gặp
Nệm nhảy cao kích thước bao nhiêu?
Theo quy định thi đấu của World Athletics, khu tiếp đất nhảy cao không nhỏ hơn khoảng 6 m dài, 4 m rộng và cao khoảng 0,7 m. Nên đối chiếu bản quy định kỹ thuật mới nhất khi mua sắm hoặc tổ chức giải.
Nệm nhảy sào lớn bao nhiêu?
Khu tiếp đất nhảy sào không nhỏ hơn khoảng 6 m × 6 m, cao khoảng 0,8 m, chưa kể phần đệm phía trước ôm quanh hộp cắm sào.
Ghép nhiều nệm mỏng để nhảy cao kiểu lưng được không?
Không nên. Khe giữa các tấm có thể làm chân tay lọt xuống, và nệm mỏng chồng lên nhau thường không đủ giảm lực. Nệm chuẩn có các khối nối chặt và tấm áo trùm liền mặt.
Làm sao biết nệm nhảy cao đã xẹp?
Ấn tay vào vùng giữa thấy lõm mà không phồng lại, mặt nệm nhăn, góc nệm mềm oặt, hoặc người nhảy cảm thấy cú dội từ mặt đất khi rơi. Khi đó cần thay xốp hoặc thay nệm.
Có tập nhảy sào trên nệm nhảy cao được không?
Không. Nệm nhảy cao không đủ rộng, đủ dày và không có đệm quanh hộp cắm sào. Nhảy sào luôn cần nệm chuyên dụng và người hướng dẫn có chuyên môn.