An toàn khu vực ném ở sân tập và sân trường: ném xong mới nhặt

Quy tắc an toàn quan trọng nhất của mọi môn ném là: không ai đứng trong vùng rơi, cả nhóm ném xong và có hiệu lệnh mới đi nhặt, nhặt xong mang dụng cụ về chứ không ném trả. Lao, đĩa, tạ và búa đều đủ nặng hoặc đủ sắc để gây chấn thương nghiêm trọng, và tai nạn ở các môn ném gần như luôn xảy ra khi một người bước vào vùng rơi lúc người khác đang ném.

Bài này nói về cách tổ chức khu vực ném ở sân tập và sân trường: vùng rơi rộng bao nhiêu, người đứng ở đâu, ai ra hiệu lệnh, và những thói quen nhỏ cần biến thành phản xạ.

Vì sao các môn ném nguy hiểm hơn người ta tưởng

Một quả tạ nam nặng 7,26 kg, một quả búa cũng nặng chừng ấy, lao nam 800 g với mũi kim loại nhọn, đĩa nam 2 kg có vành cứng. Khi rời tay vận động viên giỏi, chúng bay với tốc độ cao và rơi xuống với lực đủ làm vỡ xương. Ngay cả dụng cụ nhẹ của học sinh cũng có thể gây chấn thương đầu, mắt nếu trúng người.

Một điểm ít người để ý: dụng cụ không phải lúc nào cũng bay đúng hướng. Đĩa có thể tuột tay văng sang bên, búa có thể đi lệch khi người ném mất thăng bằng, lao có thể chệch khỏi khu vực. Đó là lý do khu vực an toàn rộng hơn nhiều so với hướng ném dự kiến.

Khu vực rơi tiêu chuẩn trông thế nào

Ở sân thi đấu, mỗi môn ném có một khu vực rơi hình quạt được kẻ bằng hai đường biên:

Lồng ném đĩa và ném búa không phải để "trang trí". Nó chặn những cú tuột tay bay ngang hoặc ra sau. Nhưng lồng chỉ che được một phần; phía trước, trong và quanh khu vực rơi vẫn phải trống người.

Năm quy tắc cố định của một buổi ném

1. Một hướng ném duy nhất

Mọi người ném cùng về một phía. Không bố trí hai nhóm ném đối diện nhau hay ném chéo nhau. Ở sân trường, chọn góc sân xa lớp học, lối đi, bãi xe; phía sau khu vực rơi nên là tường rào kín hoặc khoảng trống rộng.

2. Không ai trong vùng rơi

Vùng rơi được hiểu rộng: cả hình quạt, hai bên biên, và một khoảng dư phía sau xa nhất mà dụng cụ có thể tới. Khi có người đang ném, không ai được bước vào, kể cả để "nhặt nhanh" một dụng cụ nằm gần.

3. Ném theo hiệu lệnh, nhặt theo hiệu lệnh

Một người phụ trách (giáo viên, huấn luyện viên, trọng tài) quyết định khi nào được ném và khi nào được nhặt. Trong tập luyện theo nhóm, cả hàng ném xong, người phụ trách nhìn lại một lượt rồi mới cho đi nhặt. Khi một người đang ra ngoài nhặt, mọi dụng cụ khác phải nằm yên trên mặt đất.

4. Mang về, không ném trả

Dụng cụ được cầm bằng tay mang về vạch ném. Không ném, lăn hay lia ngược lại cho người ở vạch, dù chỉ vài mét. Đây là thói quen dễ hình thành nhất và cũng gây nhiều tai nạn vặt nhất.

5. Người chờ đứng sau người ném

Người chờ lượt đứng phía sau, ngoài tầm vung tay và ngoài đường lao chạy đà. Với ném đĩa và ném búa, người chờ đứng ngoài lồng, ở phía được cánh lồng che.

Thói quen riêng từng môn

• Ném lao: mang lao dựng đứng sát người khi đi lại, không vác ngang vai hay chĩa mũi ra trước. Không chạy khi cầm lao. Lao cắm dưới đất được rút lên theo phương của thân lao, không bẻ ngang. Khi để lao xuống, đặt nằm hoặc cắm ở nơi không ai đi qua.
• Ném đĩa: chỉ xoay người cầm đĩa bên trong lồng. Không tập xoay có đĩa ở khoảng sân trống quanh đó.
• Ném búa: kiểm tra tay cầm, dây cáp, khớp nối trước khi ném; dây sờn, khớp lỏng thì không dùng. Chỉ quay búa trong lồng, kể cả quay thử.
• Đẩy tạ: không ai đứng sát bên cạnh hay sau lưng người đẩy; tạ có thể tuột tay rơi xuống. Không tung hứng tạ.

Sân trường: những việc không làm

• Không ném lao thật, đĩa thật, búa khi trường không có khu vực ném riêng, có rào chắn và có người có chuyên môn giám sát.
• Không tự chế lao, tạ, đĩa, búa — vật tự chế không cân, dễ gãy vỡ và không ai biết nó bay thế nào.
• Không để học sinh tự lấy dụng cụ ra ném khi không có người lớn.
• Không tập ném khi sân có lớp khác đang học thể dục ở gần.
• Không tập khi trời mưa làm tay và dụng cụ trơn, hoặc khi tầm nhìn kém.

Trường muốn tập ném với học sinh nhỏ có thể dùng dụng cụ mềm: lao xốp, bóng tạ mềm, túi cát nhỏ, bóng cao su. Quy tắc vùng rơi vẫn giữ nguyên, để các em hình thành phản xạ ngay từ đầu.

Trên sân lớn: cờ, trọng tài và sân cỏ giữa

Ở sân điền kinh thi đấu, khu vực ném lao thường cắt ngang sân cỏ giữa, nơi cùng lúc có thể đang diễn ra nhảy cao, nhảy sào hay các vận động viên khởi động. Ban tổ chức phải sắp xếp lịch và khu vực sao cho các nội dung không chồng lên nhau. Trọng tài khu vực rơi đứng ở vị trí an toàn bên ngoài biên, chỉ bước vào đánh dấu khi dụng cụ đã nằm yên.

Người xem và vận động viên các nội dung khác cũng có trách nhiệm: không băng qua sân cỏ giữa ngoài lối được phép, không đứng xem trong khu vực có biển hoặc dây cảnh báo.

Khi xảy ra sự cố

1. Người phụ trách hô dừng ngay toàn bộ việc ném.
2. Không di chuyển người bị trúng dụng cụ vào đầu, cổ hoặc lưng trừ khi nguy hiểm tức thời; gọi cấp cứu.
3. Với chấn thương khác, sơ cứu theo hướng dẫn của nhân viên y tế và đưa đi khám.
4. Sau sự cố, rà lại cách bố trí khu vực và quy tắc trước khi cho tập lại.

Góc nhìn hôm nay

Quy tắc an toàn khu vực ném nghe đơn giản đến mức nhiều người coi nhẹ. Nhưng các tai nạn nghiêm trọng ở môn ném trên thế giới, kể cả ở sân thi đấu chuyên nghiệp, phần lớn đều đến từ một khoảnh khắc ai đó bước vào vùng rơi không đúng lúc. Người ném giỏi nhất không phải là người ném xa nhất, mà là người không bao giờ ném khi chưa nhìn vùng rơi.

Huấn luyện viên và giáo viên muốn tìm hiểu chi tiết có thể tham khảo phần quy định kỹ thuật về khu vực ném và lồng ném trong bộ luật của World Athletics, cùng hướng dẫn an toàn của liên đoàn điền kinh quốc gia.