Theo luật của World Athletics, người ném lao chạy đà trên một đường chạy dài ít nhất 30 m, phải ra tay trước một vòng cung giới hạn có bán kính 8 m và không được chạm vào vòng cung hay phần sân phía trước nó. Lần ném chỉ hợp lệ khi đầu mũi kim loại của cây lao chạm đất trước mọi phần khác, rơi gọn trong khu vực rơi hình quạt khoảng 29 độ, và người ném rời đường chạy từ phía sau vòng cung sau khi lao đã chạm đất. Lao không bắt buộc phải cắm xuống đất.
Đường chạy đà: dài, hẹp và có giới hạn
Ném lao là môn ném duy nhất trong điền kinh không dùng vòng ném. Người ném có cả một đường chạy để lấy tốc độ, giống người nhảy xa. Theo quy định kỹ thuật của World Athletics, đường chạy đà dài tối thiểu 30 m, và ở những sân có điều kiện thì nên dài 36,5 m. Bề rộng đường chạy là 4 m, giới hạn bằng hai vạch trắng song song.
Người ném được chọn điểm xuất phát tuỳ ý trong đường chạy và được đặt vật đánh dấu ở cạnh đường chạy để canh bước, theo cách làm quen thuộc ở các môn nhảy. Không ai bắt buộc phải dùng hết 30 m. Phần lớn vận động viên đỉnh cao chạy đà khoảng hai mươi mấy mét, phần còn lại của đường chạy chỉ là khoảng trống an toàn phía sau.
Đường chạy thường làm bằng cùng chất liệu tổng hợp với đường chạy điền kinh, để giày đinh bám tốt. Ở sân trường đất nện hay sân cỏ, ném lao thật rất khó tổ chức đúng chuẩn, và cũng chính vì vậy mà ném lao thường chỉ xuất hiện ở sân vận động có khu vực riêng.
Vòng cung giới hạn 8 m
Cuối đường chạy là một vòng cung sơn trắng, là một phần của đường tròn bán kính 8 m. Tâm của đường tròn này nằm trên trục giữa đường chạy, phía sau vòng cung. Từ hai đầu vòng cung có hai vạch ngắn vuông góc với mép đường chạy, mỗi vạch dài khoảng 0,75 m. Hai vạch ngắn ấy giúp trọng tài phân định đâu là "phía sau" vòng cung khi người ném rời đường chạy.
Điều quan trọng nhất: trong suốt lần ném, người ném không được chạm vào vòng cung, vào các vạch giới hạn hai bên, hay vào mặt đất phía trước vòng cung bằng bất cứ phần nào của cơ thể. Chạm là phạm quy, dù cây lao có bay xa bao nhiêu. Đây là lý do người ném lao thường dừng người rất gấp ngay sau khi ra tay, đôi khi phải ngả người, chống tay xuống đường chạy phía sau vòng cung để không trượt lên vạch.
Khu vực rơi hình quạt khoảng 29 độ
Khu vực rơi của lao hẹp hơn hẳn so với đẩy tạ, ném đĩa và ném búa. Hai đường biên của nó được kẻ từ tâm đường tròn 8 m, đi qua hai điểm giao giữa vòng cung và hai mép đường chạy, rồi kéo dài ra sân. Góc mở giữa hai đường biên vào khoảng 28,96 độ, thường gọi tròn là 29 độ. Ba môn ném còn lại dùng khu vực rơi 34,92 độ.
Mũi lao phải chạm đất bên trong mép trong của hai đường biên. Chạm ngay lên vạch biên cũng tính là ra ngoài. Khu vực rơi được để trống hoàn toàn khi có người đang ném; đây là nguyên tắc an toàn không có ngoại lệ, chi tiết đã có ở danh mục an toàn của wiki này.
Mũi lao chạm đất trước: hiểu cho đúng
Đây là quy định hay bị hiểu nhầm nhất. Nhiều người nghĩ lao phải cắm xuống đất mới tính. Thực ra luật chỉ yêu cầu đầu mũi kim loại chạm đất trước bất kỳ phần nào khác của cây lao. Lao chạm mũi rồi đổ nằm xuống vẫn hợp lệ. Lao nằm bẹt xuống đất, hoặc thân lao, đuôi lao chạm trước, thì không hợp lệ.
Trên thực tế, trọng tài ở khu vực rơi quan sát vết lao để lại trên mặt cỏ. Mũi lao thường để lại một vết lõm nhỏ, rõ ràng. Nếu lao rơi gần như song song mặt đất, trọng tài phải quyết định phần nào chạm trước, và ở các giải lớn có thể xem lại video. Trước năm 1986, những lần lao rơi bẹt gây tranh cãi khá thường xuyên. Việc đổi thiết kế lao nam năm 1986 (bài riêng trong danh mục này) phần nào giải quyết chuyện đó vì lao mới chúi mũi rõ hơn.
Cầm và ném lao thế nào thì hợp lệ
Luật về động tác ném lao khá chặt, vì nó muốn giữ ném lao là một cú ném qua vai, không biến thành cú quăng xoay người. Các điểm chính:
- Lao phải được cầm một tay, ở đúng phần quấn dây (tay cầm). Không được cầm ở thân hay đuôi lao.
- Lao phải được ném qua vai hoặc qua phần trên của cánh tay ném. Không được quăng kiểu vung ngang hay ném từ dưới lên.
- Từ lúc chuẩn bị ném cho tới khi lao rời tay, người ném không được xoay hẳn người để lưng hướng về vòng cung.
- Không được dùng găng tay, không được buộc hai ngón tay dính vào nhau bằng băng dán. Băng dán từng ngón riêng thì được phép.
Quy định cấm xoay lưng có lịch sử của nó. Giữa thập niên 1950, một số người ném ở Tây Ban Nha thử kiểu xoay vòng như ném đĩa, cầm lao bôi trơn để lao trượt khỏi tay. Lao bay rất xa nhưng cũng rất khó kiểm soát hướng, nguy hiểm cho khán giả và trọng tài. Liên đoàn điền kinh quốc tế khi đó nhanh chóng cấm kiểu ném này, và tinh thần của lệnh cấm vẫn còn trong luật hiện nay.
Cách đo một cú ném lao
Khi trọng tài giơ cờ trắng báo hợp lệ, thành tích được đo từ điểm mũi lao chạm đất đầu tiên tới mép trong của vòng cung, theo đường thẳng nối điểm chạm với tâm đường tròn 8 m. Đo theo tâm như vậy bảo đảm người ném lệch sang trái hay phải đều được đo công bằng.
Thành tích làm tròn xuống tới centimet chẵn gần nhất. Ở giải lớn, việc đo dùng máy đo khoảng cách điện tử: một trọng tài đặt gương phản xạ tại vết mũi lao, máy đặt cố định cạnh sân tính ra khoảng cách tới vòng cung trong vài giây.
| Yếu tố | Quy định chính | Phạm quy khi |
|---|---|---|
| Đường chạy đà | Dài tối thiểu 30 m, rộng 4 m | Bước ra ngoài vạch biên đường chạy trong lúc ném |
| Vòng cung | Bán kính 8 m, ra tay phía sau | Chạm vòng cung hoặc mặt đất phía trước |
| Khu vực rơi | Góc khoảng 29 độ | Mũi lao chạm vạch biên hoặc ra ngoài |
| Mũi lao | Đầu kim loại chạm đất trước | Thân hoặc đuôi chạm trước, lao rơi bẹt |
| Động tác | Một tay, qua vai | Quăng ngang, xoay lưng về vòng cung |
| Rời đường chạy | Sau khi lao chạm đất, từ phía sau vòng cung | Rời sớm hoặc bước qua phía trước |
Số lượt ném và thời gian
Ở phần lớn các giải, mỗi người có ba lượt ném. Nếu có hơn tám người, tám người có thành tích tốt nhất sau ba lượt được ném thêm ba lượt nữa, thứ tự ném đảo lại để người đang dẫn đầu ném cuối. Thành tích xếp hạng là cú ném tốt nhất trong tất cả các lượt. Nếu bằng nhau, xét đến cú ném tốt thứ hai, rồi thứ ba.
Mỗi lượt có giới hạn thời gian, thường là một phút tính từ khi trọng tài báo sẵn sàng. Ở các giải lớn có vòng loại, người ném đạt mức chuẩn vào thẳng chung kết, hoặc lấy đủ mười hai người có thành tích tốt nhất.
Góc nhìn hôm nay: xem ném lao để hiểu luật
Lần tới xem ném lao trên truyền hình, hãy để ý ba khoảnh khắc. Một là bước cuối cùng: chân trước của người ném đặt cách vòng cung bao xa, và họ phanh người ra sao để không chạm vạch. Hai là lúc lao chạm đất: cờ trắng hay cờ đỏ, và trọng tài nhìn vào vết nào trên cỏ. Ba là sau cú ném: người ném đi lùi về phía sau rồi mới bước ra, đúng như luật yêu cầu.
Ai muốn đọc tận gốc có thể tìm bộ Luật thi đấu và Luật kỹ thuật (Competition and Technical Rules) trên trang của World Athletics; phần ném lao nằm trong nhóm luật về các môn ném. Liên đoàn Điền kinh Việt Nam cũng ban hành luật thi đấu bằng tiếng Việt, dựa trên luật quốc tế. Ném lao thật chỉ nên tập ở nơi có khu vực ném riêng và người hướng dẫn có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Ném lao có bắt buộc lao phải cắm xuống đất không?
Không. Luật chỉ yêu cầu đầu mũi kim loại chạm đất trước mọi phần khác của cây lao. Lao chạm mũi rồi đổ nằm xuống vẫn được tính, còn lao rơi bẹt hoặc đuôi chạm trước thì bị cờ đỏ.
Vòng cung trong ném lao bán kính bao nhiêu?
Vòng cung giới hạn là một phần của đường tròn bán kính 8 m. Người ném phải ra tay trước vòng cung và không được chạm vào nó hay mặt đất phía trước nó.
Khu vực rơi của ném lao rộng bao nhiêu độ?
Khoảng 29 độ, chính xác là 28,96 độ. Con số này hẹp hơn khu vực 34,92 độ của đẩy tạ, ném đĩa và ném búa.
Thành tích ném lao được đo như thế nào?
Đo từ điểm mũi lao chạm đất đầu tiên tới mép trong vòng cung, theo đường thẳng hướng về tâm đường tròn 8 m. Kết quả làm tròn xuống centimet chẵn gần nhất.
Vì sao ném lao không được xoay người như ném đĩa?
Luật cấm người ném xoay hẳn lưng về phía vòng cung trước khi lao rời tay. Lệnh cấm có từ thập niên 1950, sau khi kiểu ném xoay vòng khiến lao bay khó kiểm soát và nguy hiểm cho người xung quanh.
