Vòng xoay trong ném búa: điểm thấp, điểm cao và giữ thăng bằng

Một cú ném búa gồm hai đến ba vòng đánh búa sơ khởi khi chân đứng yên, rồi ba hoặc bốn vòng xoay toàn thân di chuyển từ sau ra trước vòng ném, mỗi vòng nhanh hơn vòng trước. Quả búa đi theo một quỹ đạo nghiêng: điểm thấp nằm phía trước bên phải người ném (với người xoay ngược chiều kim đồng hồ), điểm cao nằm phía sau bên trái. Người ném phải ngồi hông, ngả người ra sau để làm đối trọng cho lực kéo khổng lồ của búa, giữ thăng bằng trên một vòng tròn chỉ rộng 2,135 m, rồi buông búa qua vai trái.

Đánh búa sơ khởi: tạo đà mà không xoay người

Người ném đứng ở phía sau vòng, lưng hướng về khu vực rơi, hai chân rộng bằng vai. Đầu búa đặt trên đất bên phải phía sau, hoặc treo lơ lửng. Họ kéo búa lên và quay vòng quanh đầu bằng hai tay, trong khi chân vẫn đứng yên. Mỗi vòng đánh búa, hai tay đưa qua đỉnh đầu ở phía sau, hông và vai xoay theo để đón búa ở điểm thấp phía trước.

Hai hoặc ba vòng đánh búa giúp búa có tốc độ ban đầu ổn định và xác định mặt phẳng quỹ đạo. Đây cũng là lúc người ném "cảm" quả búa: nếu vòng đánh búa lệch, các vòng xoay sau sẽ lệch theo. Người ném giỏi đánh búa rất êm, gần như không gồng tay; người mới thường kéo búa bằng tay và vai, khiến búa giật cục.

Vào vòng xoay đầu tiên

Sau vòng đánh búa cuối, khi búa đi qua điểm thấp phía trước, người ném bắt đầu xoay cả cơ thể. Với người xoay ngược chiều kim đồng hồ (phần lớn người ném tay phải), chân trái xoay trên gót rồi chuyển sang nửa trước bàn chân, chân phải nhấc lên và quét vòng quanh chân trái, rồi đặt xuống. Mỗi vòng xoay như vậy, cơ thể dịch chuyển về phía trước vòng ném khoảng một bàn chân.

Kỹ thuật di chuyển chân này gọi là gót – mũi: chân trái bắt đầu vòng xoay trên gót và kết thúc trên mũi chân. Nhờ vậy người ném vừa xoay vừa tiến về trước theo đường thẳng, không đi lệch sang bên.

Điểm thấp, điểm cao và mặt phẳng nghiêng

Quỹ đạo của quả búa không nằm ngang mà nghiêng. Ở mỗi vòng xoay, búa đi xuống thấp nhất khi ở phía trước bên phải người ném, và lên cao nhất ở phía sau bên trái. Qua các vòng, mặt phẳng nghiêng này dốc dần lên, điểm thấp dịch chuyển sang trước nhiều hơn.

Nguyên tắc quan trọng nhất: búa chỉ được tăng tốc hiệu quả khi người ném có cả hai chân trên đất. Vì vậy người ném giỏi cố gắng kéo dài pha hai chân và rút ngắn pha một chân, bằng cách đặt chân phải xuống càng sớm càng tốt. Đó là lý do người ta hay nói "chân phải phải nhanh hơn búa".

Ngồi hông làm đối trọng

Khi búa quay nhanh, nó kéo người ném ra ngoài với một lực rất lớn, ở người ném hàng đầu lên tới hàng trăm kilôgam lực trong vòng cuối. Nếu đứng thẳng, người ném sẽ bị kéo lệch và ngã. Người ném phải ngồi hông, chùng gối, ngả thân ra sau và về phía đối diện với búa, tạo thành một hệ cân bằng: người ném và quả búa quay quanh một trục chung nằm giữa hai bên.

Hình ảnh thường dùng để giải thích là hai người nắm tay nhau xoay vòng: cả hai phải ngả người ra sau mới không ngã. Người ném búa làm điều đó với một vật nặng 7,26 kg đang quay rất nhanh. Phân tích lực kéo trên dây búa bằng số đo cụ thể nằm ở danh mục vật lý của wiki này.

Ba vòng hay bốn vòng

Phần lớn người ném hàng đầu dùng ba hoặc bốn vòng xoay. Nhiều vòng hơn cho phép búa được tăng tốc lâu hơn, nhưng mỗi vòng thêm vào cũng chiếm thêm chỗ trên vòng ném và tăng nguy cơ mất thăng bằng. Vòng 2,135 m đặt giới hạn thực tế.

• Ba vòng: ổn định hơn, phù hợp người ném có sức mạnh lớn và chân dài, mỗi vòng di chuyển nhiều hơn.
• Bốn vòng: phổ biến ở cả nam lẫn nữ hiện nay, cho thêm một nhịp tăng tốc. Một số người bắt đầu vòng đầu tiên bằng mũi chân thay vì gót để tiết kiệm chỗ.

Lựa chọn tuỳ vóc dáng, tốc độ và kinh nghiệm. Huấn luyện viên thường để người mới học ném một hoặc hai vòng trước, khi đã ổn định mới thêm vòng.

Buông búa

Sau vòng cuối, khi búa đi qua điểm thấp và bắt đầu lên, người ném duỗi mạnh chân, hông và thân lên trên, hai tay kéo búa qua phía trên vai trái, rồi buông. Góc ra tay của người ném giỏi thường quanh mức 40 độ. Người ném nhìn theo búa, giữ thăng bằng trong vòng, rồi chờ búa chạm đất trước khi rời vòng từ nửa sau.

Buông sớm hoặc muộn một chút đều khiến búa bay lệch. Buông sớm, búa bay sang phải; buông muộn, búa bay sang trái, có thể đập vào lưới lồng. Đó là lý do lồng ném búa có những cánh cửa di động ở phía trước, được điều chỉnh theo chiều xoay của người ném.

Những lỗi người mới hay mắc

• Kéo búa bằng tay: tay gồng cứng, vai nhô lên, búa giật cục. Tay nên duỗi thoải mái như sợi dây nối dài.
• Đứng thẳng người: không ngồi hông, bị búa kéo lệch và mất thăng bằng.
• Chân phải đặt muộn: búa "đi trước" người ném quá xa, mất pha tăng tốc.
• Di chuyển lệch: xoay mà không tiến thẳng, kết thúc ở mép bên vòng ném.
• Nhìn xuống chân: đầu cúi, thân gập, mặt phẳng quỹ đạo bị méo.

Mọi bài tập có quả búa thật phải diễn ra trong lồng đạt chuẩn và có người hướng dẫn. Người mới thường bắt đầu với búa nhẹ hoặc búa tập dây ngắn.

Góc nhìn hôm nay

Lần tới xem ném búa, hãy đếm số vòng xoay của từng người, và để ý quả búa: ở vòng cuối nó gần như chỉ là một vệt mờ. Để ý thêm vị trí đầu gối người ném: nó luôn hơi chùng, người như đang ngồi trên một chiếc ghế vô hình. Đó là đối trọng giữ họ không bị búa kéo bay ra khỏi vòng.

Ai muốn tìm hiểu sâu có thể xem các video quay chậm của World Athletics và tài liệu huấn luyện của các liên đoàn có truyền thống ném búa mạnh như Ba Lan, Hungary. Tập thật thì chỉ nên tập ở câu lạc bộ có lồng ném búa và huấn luyện viên chuyên môn.