Quả tạ nam 7,26 kg, nữ 4 kg: chất liệu, kích thước và tạ trong nhà

Quả tạ thi đấu của nam nặng tối thiểu 7,26 kg (16 pound), đường kính từ 110 đến 130 mm; tạ nữ nặng tối thiểu 4 kg, đường kính từ 95 đến 110 mm. Tạ là một khối cầu đặc làm bằng sắt, đồng thau hoặc kim loại không mềm hơn đồng thau, hoặc là vỏ kim loại đổ đầy chì hay vật liệu khác. Tạ dùng trong nhà có thể có vỏ bằng nhựa hoặc cao su để bảo vệ sàn, miễn đúng khối lượng và kích thước.

Thông số tạ nam và tạ nữ

Lứa trẻ thi đấu với tạ nhẹ hơn, theo quy định của từng giải và từng lứa tuổi. Ở trường phổ thông Việt Nam, học sinh thường tập với tạ nhẹ do nhà trường trang bị theo chương trình, hoặc bóng tạ. Không nên cho trẻ tập với tạ người lớn.

Vì sao lại là 7,26 kg

Con số 7,26 kg nghe lẻ vì nó vốn không phải số tròn trong hệ mét. Đó là 16 pound, khối lượng tạ truyền thống của người Anh và Ireland khi các môn ném được chuẩn hoá vào thế kỷ 19. Khi điền kinh quốc tế chuyển sang hệ mét, quả tạ 16 pound được giữ nguyên và quy đổi thành 7,26 kg. Quả búa nam cũng nặng 7,26 kg vì cùng nguồn gốc ấy, còn vòng ném 2,135 m là 7 feet.

Tạ nữ 4 kg thì là một số tròn của hệ mét. Đẩy tạ nữ được đưa vào thi đấu quốc tế muộn hơn nhiều, và vào chương trình Olympic năm 1948.

Chất liệu: sắt, thép, đồng thau và vonfram

Luật cho phép nhiều chất liệu, miễn tạ là khối cầu trơn, đúng khối lượng và đường kính. Trên thực tế có mấy loại phổ biến:

• Tạ gang, sắt đúc: thông dụng nhất ở trường học và câu lạc bộ. Sắt nhẹ hơn đồng thau hay vonfram cùng thể tích, nên tạ gang thường có đường kính lớn, gần mức tối đa.
• Tạ thép tiện: thép được tiện chính xác trên máy, bề mặt đều, cân bằng tốt. Hay dùng ở giải chính thức.
• Tạ đồng thau: đồng thau nặng hơn sắt cùng thể tích, nên tạ đồng có đường kính nhỏ hơn.
• Tạ có lõi vonfram hoặc chì: vỏ kim loại bên ngoài, lõi là vật liệu nặng, cho phép tạ nhỏ gọn.

Một quả tạ có thể chế tạo từ nhiều phần, miễn trọng tâm nằm ở tâm khối cầu. Tạ có trọng tâm lệch sẽ xoay lạ khi bay và không đạt chuẩn.

Tạ to hay tạ nhỏ: người đẩy chọn thế nào

Trong khoảng đường kính cho phép, mỗi người đẩy có sở thích riêng. Người tay to thường thích tạ có đường kính lớn hơn vì cảm giác cầm chắc, phân bố đều trên các ngón. Người tay nhỏ có thể thích tạ nhỏ hơn để kiểm soát tốt hơn. Về lý thuyết, đường kính tạ không ảnh hưởng nhiều tới quãng đường bay vì sức cản không khí với một vật nặng như tạ là rất nhỏ.

Cảm giác bề mặt cũng quan trọng. Tạ có bề mặt hơi nhám giúp ngón tay bám tốt hơn, nhưng luật yêu cầu bề mặt trơn, không có gờ hay rãnh. Người đẩy được dùng chất làm tăng độ bám lên tay và cổ theo quy định, nhưng không được bôi lên tạ.

Tạ trong nhà

Đẩy tạ là môn ném chính thức ở các giải trong nhà. Sàn nhà thi đấu dễ hư hỏng nếu bị tạ kim loại rơi xuống liên tục, nên tạ trong nhà thường có vỏ bằng nhựa hoặc cao su, bên trong là kim loại hoặc vật liệu nặng dạng hạt. Loại tạ này có đường kính lớn hơn tạ kim loại cùng khối lượng, nhưng vẫn phải nằm trong giới hạn của luật.

Khu vực rơi trong nhà thường được phủ một lớp vật liệu hấp thụ lực để tạ không nảy lên và để lại vết rõ cho trọng tài đo.

Kiểm tra tạ trước giải

Ở giải chính thức, tạ được cân và đo trước khi thi. Trọng tài kỹ thuật kiểm tra khối lượng, đường kính, độ tròn và bề mặt. Tạ đạt chuẩn được đánh dấu. Người đẩy có thể mang tạ cá nhân, nhưng phải nộp trước giờ thi để kiểm tra; ở nhiều giải, tạ cá nhân được chấp nhận sẽ được để chung cho mọi người dùng trong cuộc thi.

Tạ có thể bị mòn hoặc sứt sau nhiều năm sử dụng. Tạ mất khối lượng dưới mức tối thiểu không được dùng thi đấu chính thức.

Bảo quản tạ ở câu lạc bộ và trường học

Tạ gang để ngoài trời lâu ngày sẽ gỉ, bề mặt sần, khối lượng có thể thay đổi chút ít. Tạ nên được lau khô sau khi dùng trong mưa hoặc trên cỏ ướt, cất trong kho khô ráo, đặt trên giá có ngăn riêng để không lăn va vào nhau. Tạ thi đấu bằng thép tiện hay đồng thau càng cần giữ gìn vì bề mặt của chúng được làm chính xác.

Tạ nên được phân loại rõ theo khối lượng, có ký hiệu dễ đọc, để học sinh hay người tập không lấy nhầm tạ nặng hơn sức mình. Ở nhiều nơi, tạ của từng lứa tuổi được sơn màu khác nhau. Định kỳ cân lại tạ cũng là cách đơn giản để biết tạ còn đúng chuẩn hay không.

Cầm tạ an toàn ngoài sân thi

Một quả tạ 7,26 kg rơi vào chân có thể gây chấn thương nặng. Ở sân tập, tạ không được lăn, tung hứng hay ném cho nhau; muốn đưa tạ cho người khác thì đặt xuống đất hoặc trao tận tay. Khi nhặt tạ ở khu vực rơi, chờ mọi người trong nhóm ném xong mới vào nhặt, rồi mang tạ về vòng ném, không ném ngược lại.

Ở trường học, tạ nên được cất giữ ở nơi có giá đỡ chắc chắn, không để trẻ nhỏ tự lấy chơi. Những quy tắc chi tiết về an toàn khu vực ném có ở danh mục an toàn của wiki này.

Góc nhìn hôm nay

Quả tạ là dụng cụ "khiêm tốn" nhất trong các môn ném: không cánh, không dây, không hình dạng khí động học. Thành tích đẩy tạ vì thế gần như phản ánh trực tiếp sức mạnh, tốc độ và kỹ thuật của người đẩy. Lần tới cầm một quả tạ, hãy để ý đường kính và chất liệu của nó; đó là những chi tiết mà người đẩy chuyên nghiệp rất quan tâm.

Ai muốn tra cứu thông số chính xác có thể xem phần quy định dụng cụ trong Luật kỹ thuật của World Athletics, hoặc danh sách dụng cụ được chứng nhận cho thi đấu quốc tế trên cùng trang.