Người đẩy tạ và ném búa thường to cao, nặng cân, nhưng điều làm họ ném xa không phải khối lượng cơ thể mà là khả năng tạo lực thật nhanh: đưa một quả tạ 7,26 kg từ đứng yên lên tốc độ khoảng 14 m/s trong chưa tới nửa giây. Nhiều người ném hàng đầu bật nhảy cao, chạy nước rút ngắn rất nhanh, và linh hoạt đáng ngạc nhiên. Vóc dáng to giúp ích, nhưng "to mà chậm" thì không bao giờ ném xa được.
Vì sao người ném thường to lớn
Có vài lý do cơ học dễ hiểu. Người cao tay dài thì điểm ra tay cao hơn và quãng đường tạ được tăng tốc dài hơn. Khối lượng cơ thể lớn giúp người ném "đứng vững" trước lực của dụng cụ: trong đẩy tạ, cơ thể nặng làm điểm tựa chắc khi đẩy; trong ném búa, cơ thể nặng làm đối trọng tốt khi búa kéo ra ngoài.
Cơ bắp lớn cũng có nghĩa là khả năng sinh lực lớn. Ở người tập luyện tốt, khối cơ tương quan với sức mạnh tối đa. Vì thế người đẩy tạ và ném búa thường có thể trạng nặng nhất trong các môn điền kinh, đặc biệt ở nam.
Nhưng ở đây có một sự cân bằng: khối lượng chỉ có ích khi đó là khối lượng "làm việc được". Mỡ thừa làm chậm chuyển động, tăng tải lên khớp, mà không tạo thêm lực. Người ném hàng đầu thường nặng, nhưng phần lớn khối lượng là cơ.
Tốc độ: thứ quyết định thật sự
Quãng đường bay của tạ hay búa phụ thuộc chủ yếu vào vận tốc lúc rời tay. Vận tốc tăng một chút, quãng đường tăng nhiều hơn tỉ lệ thuận, vì quãng đường gần như tỉ lệ với bình phương vận tốc. Đó là lý do mọi người ném đều săn tốc độ.
Trong đẩy tạ, toàn bộ cú đẩy từ lúc bắt đầu trượt hoặc xoay tới lúc tạ rời tay chỉ khoảng hơn một giây, và pha đẩy cuối cùng chỉ vài phần mười giây. Người đẩy phải tạo lực cực lớn trong thời gian cực ngắn. Khả năng này gọi là công suất, hay sức mạnh tốc độ, và nó khác với sức mạnh tối đa thuần tuý. Một người nâng tạ rất nặng nhưng chậm sẽ không đẩy tạ xa bằng một người nâng nhẹ hơn nhưng bùng nổ hơn.
Vì vậy người ném luyện tập rất nhiều bài bật nhảy, chạy nước rút ngắn, ném bóng tạ bùng nổ, bên cạnh tập sức mạnh. Nhiều người đẩy tạ hàng đầu bật nhảy tại chỗ tốt đến bất ngờ so với cân nặng của họ.
| Phẩm chất | Vai trò trong đẩy tạ, ném búa |
|---|---|
| Chiều cao, sải tay | Điểm ra tay cao, quãng đường tăng tốc dài |
| Khối lượng cơ | Sinh lực lớn, làm điểm tựa và đối trọng |
| Công suất (sức mạnh tốc độ) | Tạo vận tốc ra tay lớn trong thời gian ngắn |
| Phối hợp, cảm nhận nhịp | Truyền lực đúng thứ tự chân – hông – thân – tay |
| Thăng bằng | Giữ vững khi xoay trong vòng 2,135 m |
| Linh hoạt | Tạo độ xoắn hông – vai, biên độ chuyển động |
Không có một vóc dáng duy nhất
Dù xu hướng chung là to cao, lịch sử các môn ném có nhiều ví dụ về người không quá khổ nhưng rất thành công. Trong ném búa, kỹ thuật và tốc độ xoay đóng vai trò rất lớn, nên những người có tầm vóc vừa phải nhưng nhanh nhẹn vẫn đạt đỉnh cao. Trong đẩy tạ, người dùng kiểu xoay vòng thường cần sự nhanh nhẹn hơn người dùng kiểu trượt.
Ở nữ, sự đa dạng còn rõ hơn. Nhiều người đẩy tạ và ném búa nữ hàng đầu có vóc dáng cân đối, không quá to, bù lại bằng kỹ thuật và tốc độ. Điều này cho thấy vóc dáng là lợi thế, không phải điều kiện bắt buộc.
Đẩy tạ và ném búa khác nhau ra sao về thể hình
Hai môn cùng dùng dụng cụ 7,26 kg nhưng đòi hỏi hơi khác nhau. Người đẩy tạ cần sức đẩy rất lớn ở chân, hông, ngực và tay trong một động tác ngắn, nên thường có thân trên rất to. Người ném búa cần sức kéo và khả năng giữ thăng bằng trong nhiều vòng xoay; lực chủ yếu đến từ chân, hông và thân, tay chủ yếu làm nhiệm vụ như sợi dây nối dài. Vì vậy người ném búa thường có thân hình thon gọn hơn một chút so với người đẩy tạ cùng trình độ.
Người ném đĩa thì nằm ở giữa: cần sải tay dài, xoay nhanh, và cũng to khoẻ. Nhiều người ném đĩa có chiều cao rất lớn vì sải tay dài giúp đĩa đi một đường vòng rộng hơn.
Cân nặng và sức khoẻ: giới hạn an toàn
Có một hiểu lầm nguy hiểm rằng người ném cứ nặng càng nhiều càng tốt. Tăng cân quá mức, nhất là tăng mỡ, làm tăng tải lên khớp gối, hông, cột sống, giảm tốc độ và có thể ảnh hưởng tim mạch về lâu dài. Ở người trưởng thành, việc tăng khối lượng cơ phải đi cùng chế độ dinh dưỡng và luyện tập có kế hoạch, tốt nhất có chuyên gia theo dõi.
Với trẻ em và thiếu niên, càng không được đặt mục tiêu tăng cân để ném xa. Trẻ đang lớn cần ăn uống đầy đủ, đa dạng theo lứa tuổi, vận động toàn diện, học kỹ thuật với dụng cụ nhẹ. Không ăn kiêng hay ép ăn cho trẻ vì môn thể thao. Những điều chỉnh về dinh dưỡng, nếu cần, nên do bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng tư vấn.
Người ném luyện tập những gì
Một chương trình luyện tập của người ném thường gồm nhiều thành phần:
- Kỹ thuật: nhiều lần ném mỗi tuần với dụng cụ nặng, nhẹ khác nhau, khối lượng do huấn luyện viên điều chỉnh theo giai đoạn.
- Sức mạnh: các bài tạ như gánh tạ, đẩy tạ, kéo tạ, các bài tạ kiểu Olympic. Những bài này cần người hướng dẫn có chuyên môn.
- Bùng nổ: bật nhảy, ném bóng tạ, chạy nước rút ngắn.
- Linh hoạt và thăng bằng: giãn cơ, bài tập xoay, thăng bằng một chân.
- Hồi phục: ngủ đủ, nghỉ ngơi giữa các buổi tập nặng.
Danh mục luyện tập của wiki này có các bài riêng về sức mạnh cho người ném và ném bóng tạ. Ở đây chỉ cần nhớ: người ném tập để nhanh, không chỉ để to.
Góc nhìn hôm nay
Lần tới xem đẩy tạ hay ném búa, đừng chỉ nhìn kích thước người ném; hãy nhìn tốc độ chân họ trong vòng ném. Người đẩy tạ kiểu xoay di chuyển nhanh như vũ công; người ném búa xoay bốn vòng trong chưa tới hai giây. Đó là sự kết hợp hiếm có giữa sức mạnh và tốc độ.
Người muốn tìm hiểu có thể tìm các bài phỏng vấn, video luyện tập chính thức của các người ném hàng đầu trên kênh của World Athletics. Còn với học sinh và người tập phong trào, các môn ném là chỗ cho mọi vóc dáng, miễn được hướng dẫn đúng và tập an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Có phải người đẩy tạ càng nặng thì càng đẩy xa?
Không hẳn. Khối lượng cơ giúp tạo lực và làm điểm tựa, nhưng quyết định là tốc độ ra tay. Người nặng mà chậm không đẩy xa bằng người nhẹ hơn nhưng bùng nổ hơn.
Người ném búa có cần to lớn không?
Vóc dáng to khoẻ là lợi thế, nhưng trong ném búa kỹ thuật và tốc độ xoay rất quan trọng. Nhiều người ném búa có tầm vóc vừa phải vẫn đạt đỉnh cao.
Người đẩy tạ có chạy nhanh, nhảy cao không?
Nhiều người đẩy tạ hàng đầu bật nhảy rất cao và chạy nước rút ngắn rất nhanh so với cân nặng của họ. Đó là biểu hiện của công suất, phẩm chất quan trọng nhất trong môn ném.
Trẻ em tập ném có nên tăng cân không?
Không. Trẻ đang lớn cần ăn uống đầy đủ theo lứa tuổi, vận động toàn diện và học kỹ thuật với dụng cụ nhẹ. Mọi điều chỉnh dinh dưỡng nên do bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn.
Đẩy tạ và ném búa khác nhau thế nào về thể hình?
Người đẩy tạ thường có thân trên rất to vì cần sức đẩy lớn trong động tác ngắn. Người ném búa thường thon gọn hơn một chút, dựa nhiều vào chân, hông, thân và khả năng giữ thăng bằng khi xoay.
