Vì sao vận động viên ném đĩa, ném lao thường đạt đỉnh muộn

Người ném đĩa và ném lao thường đạt thành tích tốt nhất ở độ tuổi cuối hai mươi đến đầu ba mươi, muộn hơn người chạy nước rút hay nhảy xa, vì môn ném đòi hỏi tích luỹ sức mạnh trong nhiều năm và một kỹ thuật phức tạp cần hàng nghìn giờ lặp lại để ổn định. Tải va đập lên khớp ở môn ném cũng thấp hơn môn nhảy, nên nhiều người duy trì được đỉnh cao lâu hơn. Tuy vậy đây là xu hướng chung, không phải quy luật: vẫn có những người ném lập kỷ lục thế giới khi mới ngoài hai mươi.

Những người ném bền bỉ đáng nhớ

Lịch sử ném đĩa và ném lao có nhiều ví dụ về sự bền bỉ:

• Al Oerter (Mỹ) giành huy chương vàng Olympic ném đĩa bốn kỳ liên tiếp, từ Melbourne 1956 tới Mexico City 1968. Lần cuối ông ngoài ba mươi tuổi.
• Jan Železný (Cộng hoà Séc) giành huy chương vàng Olympic ném lao năm 1992, 1996 và 2000, rồi vô địch thế giới năm 2001 khi đã ngoài ba mươi lăm.
• Barbora Špotáková (Cộng hoà Séc) vô địch Olympic 2008 và 2012, giành huy chương đồng 2016 và vô địch thế giới 2017, khi đã ngoài ba mươi lăm tuổi.
• Virgilijus Alekna (Litva) vô địch Olympic ném đĩa 2000 và 2004, vô địch thế giới 2003 và 2005, duy trì đẳng cấp hàng đầu tới gần bốn mươi tuổi.

Ở chiều ngược lại, Mykolas Alekna, con trai của Virgilijus, lập kỷ lục thế giới ném đĩa nam năm 2024 khi mới khoảng hai mươi mốt tuổi; Andreas Thorkildsen vô địch Olympic ném lao năm 2004 khi hai mươi hai tuổi. Vậy nên "đạt đỉnh muộn" nên hiểu là "thường đạt đỉnh muộn hơn và giữ đỉnh lâu hơn", không phải cứ trẻ là không thể giỏi.

Lý do thứ nhất: sức mạnh cần nhiều năm để xây

Một người ném đĩa nam hàng đầu cần rất nhiều sức mạnh và công suất: đôi chân đủ khoẻ để đẩy người qua vòng, thân đủ cứng để truyền lực, vai và tay đủ nhanh để quất dụng cụ. Những phẩm chất này phát triển chậm. Khối cơ, mật độ xương, độ dày gân và khả năng thần kinh huy động cơ bắp đều cần nhiều năm tập đều đặn.

Người chạy nước rút cũng cần sức mạnh, nhưng tốc độ tối đa ở nhiều người đạt sớm hơn, phụ thuộc nhiều vào tố chất bẩm sinh. Người ném thì có thể tiếp tục tăng sức mạnh, cải thiện kỹ thuật, và nhờ đó tăng thành tích tới cuối tuổi hai mươi.

Lý do thứ hai: kỹ thuật phức tạp, cần thời gian ổn định

Một cú ném đĩa xoay vòng rưỡi diễn ra trong hơn một giây, mỗi phần trăm giây đều có việc phải làm. Một cú ném lao gồm chạy đà, bước chéo, khoá chân và chuỗi quất tay. Những chuỗi động tác ấy cần được lặp lại hàng nghìn lần cho tới khi thành phản xạ, rồi lại phải được điều chỉnh mỗi khi sức mạnh thay đổi.

Huấn luyện viên các môn ném hay nói người ném mất khoảng mười năm tập nghiêm túc mới đạt độ chín về kỹ thuật. Đó không phải con số đo đạc chính xác, mà là kinh nghiệm phổ biến trong nghề. Người bắt đầu tập ở tuổi thiếu niên thường chạm đỉnh ở cuối tuổi hai mươi.

Lý do thứ ba: ít va đập hơn môn nhảy

Người nhảy xa, nhảy ba bước, nhảy cao chịu lực va đập lớn ở mỗi lần giậm nhảy, lặp lại hàng nghìn lần mỗi mùa. Gân gót, gân bánh chè và cột sống thắt lưng của họ chịu tải rất nặng. Sự nghiệp của nhiều người nhảy kết thúc sớm vì chấn thương.

Người ném cũng có chấn thương riêng: vai, khuỷu tay ở ném lao, thắt lưng ở ném đĩa và đẩy tạ. Nhưng tải va đập lên chi dưới thường thấp hơn. Ném đĩa đặc biệt "thân thiện" với tuổi tác hơn ném lao, vì ném lao đặt tải rất lớn lên vai và khuỷu, và những chấn thương ở đó khó hồi phục hoàn toàn. Đây là lý do một số người ném lao lớn tuổi buộc phải dừng sớm hơn đồng nghiệp ném đĩa.

Kinh nghiệm thi đấu cũng là một kỹ năng

Thi môn ném là chuyện của sáu lượt, giữa chúng là những khoảng chờ dài. Người ném phải biết khởi động lại giữa các lượt, chịu được áp lực khi đối thủ vừa ném xa hơn, điều chỉnh theo gió, theo mặt vòng ném, theo cảm giác cơ thể từng ngày. Những kỹ năng này đến từ hàng trăm lần thi đấu.

Người ném giàu kinh nghiệm cũng biết khi nào nên ném an toàn ở vòng loại, khi nào nên mạo hiểm ở lượt cuối. Không ít trận chung kết được quyết định bởi lượt ném cuối của một người từng trải.

Điều này có ý nghĩa gì với người tập trẻ

Với phụ huynh và giáo viên, bài học đáng nhớ nhất là: không cần vội. Một em học sinh mười lăm tuổi ném chưa xa không có nghĩa là không có tương lai trong môn ném. Ngược lại, ép trẻ tập nặng để có thành tích sớm, nhất là tập tạ nặng khi chưa có nền tảng, có thể dẫn tới chấn thương và chán nản.

Ở lứa tuổi đang lớn, điều nên ưu tiên là học kỹ thuật đúng với dụng cụ nhẹ, phát triển vận động toàn diện (chạy, nhảy, ném nhiều kiểu), và tập dưới sự hướng dẫn của huấn luyện viên có chuyên môn. Sức mạnh sẽ đến sau, khi cơ thể đã sẵn sàng.

Góc nhìn hôm nay

Điền kinh dành cho người lớn tuổi (masters) có rất nhiều người ném đĩa, ném lao, đẩy tạ ở tuổi năm mươi, sáu mươi, thậm chí lớn hơn, thi theo nhóm tuổi với dụng cụ nhẹ dần theo quy định. Đó là bằng chứng sống động rằng các môn ném có thể đi cùng con người rất lâu.

Ai muốn xem dữ liệu có thể tra cứu hồ sơ vận động viên trên trang World Athletics, nơi ghi năm sinh và thành tích theo từng năm. So sánh vài người ném hàng đầu sẽ thấy rõ đường cong thành tích của họ thường đi lên chậm và giữ đỉnh lâu.