Quả đĩa nam 2 kg, nữ 1 kg: cấu tạo vành, lõi và cách cầm đĩa đúng

Quả đĩa thi đấu của nam nặng tối thiểu 2 kg, đường kính khoảng 22 cm; đĩa nữ nặng tối thiểu 1 kg, đường kính khoảng 18 cm. Đĩa gồm một vành kim loại tròn bao quanh, thân làm bằng gỗ, nhựa hoặc vật liệu tổng hợp, dày ở giữa và mỏng dần ra mép. Người ném cầm đĩa bằng đầu các đốt ngón tay móc qua mép vành, lòng bàn tay úp lên mặt đĩa, và buông đĩa xoay quanh ngón trỏ.

Thông số quả đĩa nam và nữ

Lứa trẻ thi đấu với đĩa có khối lượng trung gian, theo quy định của từng giải và từng lứa tuổi. Ở trường phổ thông, học sinh thường làm quen bằng đĩa cao su, đĩa nhựa mềm hoặc vòng tròn tập, không dùng đĩa thi đấu ở sân không có khu vực ném riêng.

Cấu tạo bên trong: vành, thân và lõi

Đĩa thi đấu nhìn thì đơn giản nhưng có ba phần chính:

• Vành: vòng kim loại liền khối bao quanh mép đĩa, mép ngoài được bo tròn. Vành là phần tiếp xúc với ngón tay người ném và mang một phần lớn khối lượng của đĩa.
• Thân hay mặt đĩa: hai mặt lồi đối xứng, làm bằng gỗ, nhựa, sợi thuỷ tinh hoặc sợi carbon. Hai mặt phải trơn, không có gờ hay lõm.
• Lõi: ở chính giữa có hai tấm kim loại tròn nhỏ (hoặc một khối lõi), gắn phẳng với mặt đĩa. Lõi giúp cân chỉnh khối lượng và trọng tâm.

Luật đặt giới hạn cho độ dày ở giữa, độ dày vành và độ cong của mặt đĩa, để mọi quả đĩa thi đấu có hình dạng gần như nhau. Trong giới hạn ấy, các hãng sản xuất vẫn có chỗ để thay đổi cách phân bố khối lượng.

Đĩa "vành nặng" và đĩa "vành nhẹ"

Người ném đĩa hay nói về tỉ lệ khối lượng nằm ở vành. Đĩa có nhiều khối lượng dồn ra vành thì quán tính quay lớn hơn: khi đã xoay, nó xoay ổn định và bền hơn trong không trung, nhờ đó bay êm và có thể lướt xa hơn. Người ta gọi loại này là đĩa vành nặng, hay theo tiếng Anh là "high spin".

Đổi lại, đĩa vành nặng đòi hỏi người ném tạo được tốc độ xoay đủ lớn khi buông tay. Nếu đĩa không xoay đủ, nó dễ chao, lật, mất lực nâng. Vì thế người mới tập hoặc người có tốc độ tay chưa cao thường dùng đĩa vành nhẹ hơn, dễ kiểm soát. Người ném hàng đầu thì thường chọn đĩa vành nặng. Đây là chuyện chọn dụng cụ theo trình độ, nên để huấn luyện viên tư vấn.

Cách cầm đĩa

Với người ném tay phải, cách cầm phổ biến như sau:

1. Đặt đĩa lên lòng bàn tay phải, mặt đĩa úp vào lòng bàn tay.
2. Xoè các ngón tay đều nhau, đốt đầu của bốn ngón (trỏ, giữa, áp út, út) móc nhẹ qua mép vành.
3. Ngón cái đặt thoải mái trên mặt đĩa, không bấm chặt.
4. Cổ tay thẳng hoặc hơi gập, đĩa được giữ bằng lực ly tâm khi tay vung, không cần bóp mạnh.

Có người khép ngón trỏ và ngón giữa sát nhau, có người xoè đều. Cả hai đều phổ biến, quan trọng là đĩa không lỏng khi vung tay và có thể rời tay gọn.

Điều người mới học ngạc nhiên nhất: khi vung tay, đĩa không rơi khỏi tay dù gần như không cầm chặt. Lực ly tâm ép đĩa vào các đầu ngón. Đó là lý do người ném đĩa có thể đung đưa đĩa qua lại trước khi xoay mà không đánh rơi.

Buông đĩa: xoay theo chiều kim đồng hồ

Ở người ném tay phải, đĩa rời tay qua ngón trỏ, ngón trỏ là ngón cuối cùng chạm đĩa. Động tác này làm đĩa xoay theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ trên xuống. Chính chuyển động xoay giúp đĩa giữ được tư thế ổn định khi bay, giống con quay.

Bài tập quen thuộc để học buông đĩa là lăn đĩa trên mặt đất: cầm đĩa dựng đứng, vung tay từ dưới lên rồi để đĩa lăn ra khỏi ngón trỏ. Nếu đĩa lăn thẳng và lâu, cách buông đã đúng. Bài tiếp theo là tung đĩa lên cao vừa phải, cho nó xoay đều rồi bắt lại. Hai bài này tập được ngay trên bãi cỏ mà không cần ném xa, nhưng vẫn phải chú ý không ai đứng gần.

Đĩa thi đấu và đĩa tập

Kiểm tra dụng cụ trước giải

Ở giải chính thức, mọi quả đĩa đều qua khâu kiểm tra. Trọng tài kỹ thuật cân khối lượng, đo đường kính, độ dày ở tâm và ở vành, kiểm tra bề mặt có trơn đều không, vành có biến dạng không. Đĩa đạt chuẩn được đánh dấu và đưa ra khu vực ném. Đĩa không đạt bị giữ lại.

Người ném có thể mang đĩa cá nhân, nhưng phải nộp trước giờ thi để kiểm tra. Ở nhiều giải, đĩa cá nhân đã được chấp nhận sẽ được để chung cho mọi người ném cùng dùng trong suốt cuộc thi. Điều này bảo đảm không ai có lợi thế riêng về dụng cụ.

Đĩa thi đấu bị va đập nhiều lần có thể móp vành hoặc nứt thân. Vành móp làm đĩa xoay không đều, bay chao. Vì vậy người tập nên kiểm tra đĩa thường xuyên, và đĩa hư hỏng nên được thay thay vì cố dùng tiếp.

Đĩa tập và lưới ném trong nhà

Bên cạnh đĩa thi đấu, có nhiều loại đĩa tập: đĩa cao su đúc nguyên khối, bền, dùng ném vào lưới; đĩa nhựa mềm cho trẻ em; đĩa nặng hơn chuẩn để tập sức. Những loại này giúp tập kỹ thuật mà không lo hỏng dụng cụ đắt tiền, nhưng cảm giác bay khác đĩa thi đấu.

Ném đĩa hầu như không thi trong nhà vì không gian không đủ an toàn. Một số nơi có lưới ném trong nhà để tập kỹ thuật vào mùa lạnh, người ném ném đĩa vào lưới ở khoảng cách gần.

Vì sao đĩa bay được xa như vậy

Một quả đĩa 2 kg bay hơn 70 m, xa hơn rất nhiều so với một quả tạ hay một hòn đá cùng khối lượng. Bí mật nằm ở hình dạng dẹt: đĩa bay như một chiếc cánh, tạo lực nâng khi nghiêng một góc phù hợp so với luồng không khí. Đó cũng là lý do gió ngược vừa phải đôi khi giúp đĩa bay xa hơn. Danh mục vật lý của wiki này có bài riêng về góc tấn và lực nâng của đĩa.

Góc nhìn hôm nay

Lần tới cầm một quả đĩa, hãy để ý vành kim loại và lõi giữa: những chi tiết nhỏ ấy là kết quả của hàng chục năm thử nghiệm. Nếu muốn so sánh, có thể xem danh sách dụng cụ được chứng nhận cho thi đấu quốc tế trên trang của World Athletics, nơi ghi rõ từng mẫu đĩa đạt chuẩn.

Với người mới học, điều quan trọng không phải chọn đĩa đắt mà là học cầm và buông đĩa đúng, dưới sự hướng dẫn của huấn luyện viên, ở khu vực ném có lưới hoặc rào chắn.