Luật nhảy sào giống nhảy cao ở phần khung: hỏng ba lần liên tiếp bị loại, được xin bỏ mức, bằng mức thì xét số lần hỏng. Phần riêng của nhảy sào gồm: sào phải cắm vào hộp cắm sào chôn dưới đường chạy; người nhảy được yêu cầu dịch hai trụ xà về phía nệm trong giới hạn luật cho phép; và có những lỗi riêng như chạm đất phía sau mặt phẳng tấm chắn của hộp, hay trườn tay lên sào sau khi rời đất. Mỗi lần nâng xà ít nhất 5 cm khi còn nhiều người thi.
Khu nhảy sào gồm những gì
| Bộ phận | Quy định chính |
|---|---|
| Đường chạy đà | Rộng khoảng 1,22 m, dài tối thiểu 40 m tính tới hộp cắm sào (khuyến nghị dài hơn khi có điều kiện) |
| Hộp cắm sào | Chôn ngang mặt đường chạy, đáy dốc dần xuống phía trước; dài khoảng 1 m ở đáy, rộng khoảng 60 cm ở miệng phía đường chạy, thu hẹp còn khoảng 15 cm ở đáy tấm chắn; tấm chắn cuối hộp sâu khoảng 20 cm so với mặt đường chạy |
| Trụ xà | Hai trụ cứng, có thể dịch chuyển dọc theo hướng nhảy; giá đỡ xà dạng chốt nhô ra |
| Xà ngang | Dài khoảng 4,5 m, dài hơn xà nhảy cao |
| Nệm tiếp đất | Rất lớn và dày, bao cả hai bên và phía trước hộp; kích thước có bài riêng ở danh mục an toàn – chấn thương |
Các số đo hộp cắm sào ở trên theo luật thi đấu của World Athletics; người thi công sân nên dùng bản vẽ trong sổ tay cơ sở vật chất của World Athletics để có số chính xác tới milimet. Hộp thường làm bằng kim loại hoặc vật liệu cứng, các mép bo tròn để không làm hỏng sào.
Dịch trụ xà: chi tiết người xem ít biết
Khác nhảy cao, trong nhảy sào người nhảy được yêu cầu dịch hai trụ xà (và do đó cây xà) về phía nệm, trước mỗi lần nhảy. Lý do: mỗi người có điểm cao nhất của đường bay khác nhau, tuỳ tốc độ, độ dài sào và kỹ thuật. Người chạy nhanh, dùng sào cứng thường đạt điểm cao nhất xa hộp hơn.
Luật cho phép dịch xà trong một khoảng xác định, đo từ mặt phẳng thẳng đứng đi qua mép trong của tấm chắn cuối hộp về phía nệm, tối đa 80 cm. Người nhảy phải báo vị trí mong muốn cho trọng tài trước lần nhảy, và trọng tài ghi lại. VĐV giỏi thường có một vị trí quen, ví dụ "70" hay "75", và có thể chỉnh theo gió.
Chiều cao xà vẫn đo từ mặt đường chạy ở mức của tấm chắn, bất kể trụ xà dịch đi bao xa.
Khi nào một lần nhảy bị tính hỏng
- Sau lần nhảy, xà không còn trên giá đỡ do tác động của người nhảy hoặc sào trong lúc nhảy.
- Người nhảy hoặc sào chạm đất, kể cả nệm, phía sau mặt phẳng thẳng đứng của mép trong tấm chắn (tức là phía nệm) trước khi qua xà.
- Sau khi rời đất, người nhảy đưa tay dưới lên trên tay trên, hoặc trườn tay trên lên cao hơn trên sào. Luật này giữ cho nhảy sào là nhảy chứ không phải leo.
- Trong lúc nhảy, người nhảy dùng tay giữ xà lại hoặc đặt xà lại lên giá.
- Không bắt đầu lần nhảy trong thời gian quy định.
Chạy đà rồi dừng lại, không cắm sào, chưa chạm gì phía sau mặt phẳng tấm chắn thì có thể bắt đầu lại nếu còn thời gian. Đây là chuyện thường thấy: người nhảy cảm thấy bước chân không đúng và "chạy ngang qua" rồi quay về.
Sào gãy thì sao
Theo luật, nếu sào gãy trong lúc nhảy, lần đó không bị tính là hỏng và người nhảy được nhảy lại. Tất nhiên cú sào gãy là tình huống nguy hiểm, và đó là lý do mọi người nhảy phải dùng sào đúng mức cân nặng và kiểm tra sào thường xuyên.
Sào là của ai
Người nhảy được dùng sào của mình. Không ai được dùng sào của người khác nếu chủ sở hữu không đồng ý. Sào có thể làm từ bất kỳ vật liệu nào, độ dài và đường kính tuỳ ý, nhưng bề mặt cơ bản phải trơn; người nhảy được quấn băng ở chỗ cầm và đầu dưới trong giới hạn của luật.
Khi người nhảy rời sào, sào có thể rơi về phía xà. Người nhảy thường đẩy sào ra xa, và ở giải lớn có người phụ trách đứng cạnh để đỡ sào. Người phụ trách chỉ được chạm vào sào khi sào đang đổ ra xa xà, không được giúp giữ xà.
Nâng xà, thời gian và xếp hạng
Khi còn nhiều người thi, mỗi lần nâng xà nhảy sào không dưới 5 cm, và mức nâng giữ đều. Khi chỉ còn một người đã thắng, người đó được chọn mức tiếp theo, kể cả nhảy thẳng một mức kỷ lục. Đây là lý do các cú phá kỷ lục của Armand Duplantis thường diễn ra khi cuộc thi đã ngã ngũ: anh đặt xà cao hơn kỷ lục cũ 1 cm và nhảy một mình.
Thời gian giới hạn cho mỗi lần nhảy sào thường dài hơn một chút so với nhảy cao, vì người nhảy cần chỉnh vị trí trụ xà và chọn sào. Con số cụ thể theo số người còn thi và theo phiên bản luật hiện hành; ở giải lớn luôn có đồng hồ đếm ngược.
Cách xếp hạng khi bằng mức giống nhảy cao: xét số lần nhảy ở mức cuối cùng cùng qua, rồi tổng số lần hỏng. Tranh hạng nhất vẫn bằng thì nhảy phân định, xà nâng hoặc hạ 5 cm mỗi lần, trừ khi luật của giải hoặc chính những người bằng nhau quyết định không nhảy.
Đọc biên bản nhảy sào
Biên bản nhảy sào dùng các ký hiệu quen thuộc: "o" là qua, "x" là hỏng, "–" là bỏ mức, "r" là bỏ cuộc. Một dòng như "5,70 –, 5,80 o, 5,90 xo, 6,00 xxx" có nghĩa: bỏ 5,70, qua 5,80 ngay lần đầu, qua 5,90 ở lần thứ hai, hỏng ba lần ở 6,00; thành tích 5,90 m. Người xem còn có thể thấy ghi chú vị trí trụ xà và độ dài sào ở một số giải truyền hình.
Góc nhìn hôm nay
Lần tới xem nhảy sào, hãy để ý trọng tài chỉnh trụ xà trước mỗi lượt và người nhảy chọn sào từ bó sào dài ở góc sân. Đó là những quyết định chiến thuật thầm lặng, ảnh hưởng không kém cú nhảy. Người muốn đọc luật gốc có thể tìm phần nhảy sào trong Luật Thi đấu và Kỹ thuật của World Athletics.
Về an toàn, luật chỉ là phần nổi. Một khu nhảy sào an toàn còn cần nệm đủ lớn, hộp cắm sào có lớp bọc, sào đúng cân nặng và người trông tập; danh mục an toàn – chấn thương có bài riêng.
Câu hỏi thường gặp
Hộp cắm sào là gì?
Hộp cắm sào là một hộp chôn ngang mặt đường chạy, đáy dốc xuống phía trước, nơi người nhảy cắm đầu sào. Tấm chắn cuối hộp giữ đầu sào lại để sào uốn cong và đưa người lên.
Vì sao trụ xà nhảy sào được dịch chuyển?
Mỗi người có điểm cao nhất của đường bay ở vị trí khác nhau tuỳ tốc độ và sào. Luật cho phép người nhảy yêu cầu dịch trụ xà về phía nệm, tối đa 80 cm tính từ mép trong tấm chắn.
Nhảy sào bị tính hỏng khi nào?
Khi làm rơi xà, khi chạm đất hoặc nệm phía sau mặt phẳng tấm chắn trước khi qua xà, khi trườn tay lên sào sau khi rời đất, hoặc khi dùng tay giữ xà. Hỏng ba lần liên tiếp thì bị loại.
Sào gãy khi nhảy có bị tính hỏng không?
Theo luật, sào gãy trong lúc nhảy thì lần đó không bị tính hỏng và người nhảy được nhảy lại. Đây là tình huống nguy hiểm nên sào phải đúng cân nặng và được kiểm tra thường xuyên.
Xà nhảy sào nâng mỗi lần bao nhiêu?
Khi còn nhiều người thi, mỗi lần nâng ít nhất 5 cm. Khi chỉ còn một người đã thắng, người đó tự chọn mức tiếp theo.
