Lồng ném búa: vì sao môn này cần lồng cao nhất sân điền kinh

Lồng ném búa là lồng lưới cao nhất trên sân điền kinh vì quả búa nặng 7,26 kg rời tay với tốc độ gần 30 m/s sau ba, bốn vòng xoay, và chỉ cần buông sớm hay muộn một chút là búa có thể bay lệch hẳn sang bên hoặc ra sau. Theo quy định của World Athletics, lồng búa có hình chữ U, các tấm lưới phía sau cao tối thiểu khoảng 7 m, còn hai cánh cửa di động ở miệng lồng cao tới khoảng 10 m. Lồng được thiết kế để chặn được quả búa ở tốc độ bay tối đa mà không để nó bật ngược lại người ném.

Vì sao ném búa nguy hiểm hơn các môn ném khác

Ba yếu tố khiến ném búa cần lồng đặc biệt. Thứ nhất, dụng cụ nặng: quả búa nam nặng ngang quả tạ, nhưng bay nhanh hơn và xa hơn nhiều. Thứ hai, người ném xoay nhiều vòng, nên hướng búa rời tay phụ thuộc vào thời điểm buông chính xác tới phần trăm giây. Thứ ba, quả búa có dây và tay cầm, nếu tuột tay hay dây đứt, nó có thể văng theo những hướng khó lường.

Ném đĩa cũng có lồng, nhưng đĩa nhẹ hơn nhiều và lồng đĩa chỉ cần cao tối thiểu 4 m. Đẩy tạ không cần lồng vì tạ bay chậm, ngắn và người đẩy không xoay nhiều vòng như ném búa.

Cấu tạo của một lồng búa

Nhìn từ trên xuống, lồng búa có hình chữ U, vòng ném nằm gần đáy chữ U, miệng chữ U mở về phía khu vực rơi. Lồng gồm các phần:

• Các tấm lưới phía sau và hai bên: treo trên cột thép, cao tối thiểu khoảng 7 m. Lưới làm bằng sợi tổng hợp hoặc dây thép, mắt lưới đủ nhỏ để quả búa không lọt qua.
• Hai cánh cửa di động ở miệng lồng: là những tấm lưới cao khoảng 10 m, gắn bản lề, có thể xoay vào hoặc ra.
• Miệng lồng: khoảng mở để búa bay ra khu vực rơi, rộng khoảng 6 m.

Lưới phải treo sao cho có khoảng cách với cột, để búa đập vào lưới không chạm cột thép và bật ngược lại. Lưới cũng không được căng quá: một tấm lưới hơi chùng hấp thụ năng lượng của búa tốt hơn. Luật quy định lồng phải chặn được quả búa nam bay ở tốc độ lên tới khoảng 32 m/s.

Kiểm tra lồng trước mỗi buổi thi và buổi tập

Một tấm lưới bị thủng, mục hay dây treo bị lỏng có thể biến lồng thành vô dụng đúng vào lúc cần nhất. Vì vậy ở giải chính thức, lồng được kiểm tra trước khi thi: lưới có rách không, mắt lưới có giãn quá không, cột có vững không, cánh cửa di động xoay có trơn không và có khoá được ở vị trí cần thiết không.

Ở câu lạc bộ, việc kiểm tra lồng nên trở thành thói quen trước mỗi buổi tập ném búa và ném đĩa. Lưới tổng hợp phơi nắng mưa lâu ngày sẽ giòn và yếu đi, cần được thay theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Người tập phát hiện chỗ lưới hỏng phải báo ngay cho huấn luyện viên và dừng ném cho tới khi sửa xong.

Cánh cửa di động: điều chỉnh theo chiều xoay

Đây là chi tiết thú vị nhất của lồng búa. Người ném xoay ngược chiều kim đồng hồ (đa số người ném tay phải) có xu hướng làm búa lệch sang trái khi buông muộn. Người xoay thuận chiều kim đồng hồ thì ngược lại. Vì vậy, trước mỗi lượt ném, trọng tài điều chỉnh cánh cửa: đóng cánh cửa bên phía búa dễ lệch vào, mở cánh cửa bên kia.

Khi cánh cửa đóng vào, miệng lồng hẹp lại ở một bên, và khu vực búa có thể bay ra an toàn chỉ còn trong khoảng góc của khu vực rơi. Nhờ đó, nhiều cú ném lệch đập vào cánh cửa thay vì bay về phía khán giả hay đường chạy. Một người ném giỏi gần như không bao giờ chạm cánh cửa, nhưng chỉ cần một lần là đủ để thấy giá trị của nó.

Lồng chung cho búa và đĩa

Ở nhiều sân, một lồng duy nhất được dùng cho cả ném búa và ném đĩa. Vòng ném đĩa 2,50 m được xây cố định, bên trong lắp thêm một vành phụ để thu nhỏ lại thành vòng búa 2,135 m khi thi búa. Có sân xây hai vòng đồng tâm, hoặc hai vòng đặt trước sau trong cùng lồng.

Khi thi ném đĩa trong lồng búa, cánh cửa di động thường được mở hoặc chỉnh theo quy định riêng cho ném đĩa. Việc dùng chung giúp tiết kiệm diện tích sân cỏ, vốn đã phải nhường chỗ cho ném lao, nhảy cao, nhảy sào và các khu vực khác.

Lồng búa không thay thế được quy tắc an toàn

Lồng chặn những cú ném lệch, nhưng không bảo vệ ai đứng trong khu vực rơi. Một quả búa bay đúng hướng vẫn có thể rơi ở bất kỳ đâu trong khu vực rộng hàng chục mét phía trước. Vì vậy:

• Khu vực rơi phải để trống hoàn toàn khi có người ném.
• Người chờ lượt đứng phía sau lồng, không đứng ở miệng lồng.
• Nhặt búa chỉ khi mọi người trong nhóm đã ném xong, và mang búa về, không ném ngược lại.
• Không ném búa ở sân không có lồng đạt chuẩn, kể cả búa nhẹ.

Các quy tắc an toàn chi tiết cho sân tập và sân trường có ở danh mục an toàn của wiki này. Ở đây chỉ nhắc lại: lồng là lớp bảo vệ thứ hai, quy tắc đứng đúng chỗ mới là lớp đầu tiên.

Lồng búa và lịch thi đấu

Vì lồng búa lớn và khu vực rơi dài, ném búa thường chiếm một phần lớn sân cỏ. Khi có ném búa, những nội dung khác dùng sân cỏ như ném lao phải chờ. Đó là lý do ở nhiều giải lớn, ném búa được xếp vào buổi sáng hoặc tổ chức ở sân phụ, thậm chí ở sân riêng cạnh sân vận động chính. Trong nhiều năm, Diamond League không đưa ném búa vào danh sách nội dung chính; môn này có chuỗi giải riêng do World Athletics tổ chức.

Một số người hâm mộ ném búa cho rằng điều này khiến môn thi ít được biết đến, và đã có những sáng kiến đưa ném búa ra quảng trường, công viên với lồng di động để công chúng xem gần.

Góc nhìn hôm nay

Lần tới đến sân vận động, hãy nhìn lồng búa từ khán đài: nó thường là cấu trúc cao nhất trên sân cỏ. Khi có thi, để ý trọng tài chỉnh cánh cửa trước mỗi người ném: đó là dấu hiệu họ biết người ấy xoay chiều nào. Sự chuẩn bị âm thầm ấy là một phần của thể thao an toàn.

Ai muốn đọc quy định chi tiết có thể xem phần lồng ném trong Luật kỹ thuật của World Athletics, có cả sơ đồ kích thước. Trường học và câu lạc bộ không có lồng đạt chuẩn tuyệt đối không nên tổ chức ném búa.