Phần lớn học sinh tập điền kinh trong giờ thể dục không cần giày đinh: một đôi giày thể thao vừa chân, đế bám, có đệm vừa phải là đủ cho nhảy xa, bật xa, nhảy cao kiểu bước qua và đẩy tạ trên sân trường. Giày đinh chỉ thật sự có ích khi tập và thi trên đường chạy tổng hợp hoặc sân cỏ, và mỗi nhóm môn lại có kiểu giày riêng — đẩy tạ, ném đĩa thậm chí dùng giày không đinh, đế nhẵn để xoay.
Bài này giúp phụ huynh và học sinh chọn giày, trang phục cho từng giai đoạn tập, tránh mua sắm không cần thiết, và tránh những sai lầm khiến con dễ trượt ngã hay đau chân.
Giày thể thao thông thường: đủ cho phần lớn học sinh
Ở sân trường Việt Nam, nền tập thường là xi măng, gạch, sân đất hoặc cỏ. Trên những mặt sân này, giày đinh không những không giúp mà còn có hại: đinh trượt trên xi măng, mòn nhanh, và đế giày đinh mỏng gần như không có đệm, dội thẳng lực lên gót và gối.
Một đôi giày tập tốt cho học sinh nên có:
- Vừa chân: mũi chân còn chừa một khoảng nhỏ, gót không tuột khi bật. Trẻ lớn nhanh, nên thử giày thường xuyên, không mua rộng quá nhiều "để dành".
- Đế bám, không mòn nhẵn, không trơn khi sân hơi ẩm.
- Đệm vừa phải ở gót và nửa trước bàn chân, nhất là khi tập bật nhảy trên nền cứng.
- Buộc dây chắc, dây không dài lòng thòng dễ vướng.
Không nên tập bật nhảy bằng dép, sandal, giày búp bê, giày vải đế mỏng đã mòn, hay đi chân trần trên nền thô ráp.
Giày đinh là gì và khi nào cần
Giày đinh điền kinh có đế mỏng, nhẹ, ở nửa trước có các lỗ để vặn đinh kim loại ngắn. Đinh cắm vào mặt đường chạy tổng hợp giúp chân bám chắc khi đạp đất mạnh. Quy định của World Athletics giới hạn số đinh và chiều dài đinh; ví dụ trên đường chạy tổng hợp, đinh thường không được dài quá 9 mm, riêng nhảy cao và ném lao được dùng đinh dài hơn một chút. Từ năm 2020, World Athletics còn quy định độ dày đế tối đa cho từng nhóm môn, nên giày thi đấu cấp cao phải nằm trong danh sách được phép.
Với học sinh, giày đinh trở nên hữu ích khi:
- Con tập ở câu lạc bộ có đường chạy tổng hợp, nhiều buổi mỗi tuần.
- Con chuẩn bị thi ở giải có sân đúng chuẩn, như Hội khoẻ Phù Đổng cấp tỉnh trở lên.
- Người hướng dẫn khuyên dùng, vì kỹ thuật của con đã ổn định.
Giày đinh nên dùng khi tập kỹ thuật và thi, không đi cả buổi, không đi khởi động chạy dài, càng không đi trên xi măng. Phần lớn buổi tập vẫn dùng giày thường.
Mỗi nhóm môn một kiểu giày
| Nhóm môn | Kiểu giày chuyên dụng | Vì sao |
|---|---|---|
| Nhảy xa, nhảy ba bước | Giày đinh nửa trước, đế gót có thêm chút đệm | Cần bám khi chạy đà và chịu lực lớn khi giậm |
| Nhảy cao | Giày đinh có thêm đinh ở gót, thường thiết kế riêng theo bên chân giậm | Bước cuối chạy đà cong và cú giậm đặt gót mạnh |
| Nhảy sào | Gần giống giày chạy nước rút có đệm hơn | Chạy đà nhanh với sào trên tay |
| Ném lao | Giày đinh cổ cao, có đinh gót | Chân trước khoá cứng khi ra tay, cần bám và đỡ cổ chân |
| Đẩy tạ, ném đĩa, ném búa | Giày đế phẳng, nhẵn, không đinh | Phải xoay, trượt trên vòng ném bằng bê tông |
Nhìn bảng này, có thể thấy không có đôi giày đinh nào "dùng cho mọi môn". Phụ huynh nên chờ con định hình môn chính và hỏi người hướng dẫn trước khi mua giày chuyên dụng.
Cẩn thận với giày đinh cũ, giày mượn
Giày đinh của người khác đã theo dáng chân họ, có thể mòn lệch. Đinh gỉ, đinh lệch, lỗ đinh hỏng làm bàn chân đặt sai. Nếu dùng giày truyền lại, hãy kiểm tra kỹ đế và thay đinh mới, và chắc chắn giày vừa chân con.
Trang phục khi tập
- Quần áo thoáng, co giãn, không quá rộng thùng thình (vướng tay khi ném, vướng xà khi nhảy) và không quá bó cản gập gối, xoay hông.
- Không đeo trang sức: vòng cổ, lắc tay, nhẫn, đồng hồ cứng có thể gây thương tích khi ngã, vướng dụng cụ.
- Buộc tóc gọn, không dùng kẹp kim loại cứng khi tập nhảy cao kiểu lưng.
- Kính cận: nên dùng gọng thể thao có dây giữ, hoặc hỏi bác sĩ mắt về lựa chọn phù hợp khi tập.
- Tất vừa chân, không nhăn, giúp tránh phồng rộp.
- Không nhét đồ cứng trong túi quần khi tập (chìa khoá, điện thoại).
Đồ cần mang theo một buổi tập ngoài trời
- Chai nước riêng của con.
- Mũ rộng vành hoặc mũ lưỡi trai để đội lúc chờ lượt, trời nắng.
- Áo khoác mỏng để giữ ấm khi trời lạnh, khi tập sáng sớm hoặc chờ lâu giữa các lượt.
- Khăn nhỏ lau mồ hôi, lau tay trước khi ném.
- Đôi giày thường nếu buổi đó có dùng giày đinh.
Những sai lầm thường gặp
- Mua giày đinh quá sớm khi con mới tập vài buổi trên sân xi măng.
- Mua giày quá rộng cho con "đi được lâu": chân trượt trong giày khi giậm dễ phồng rộp, trẹo cổ chân.
- Đi giày đinh trên nền cứng: trượt, đau gót, hỏng đinh.
- Dùng giày chạy bộ đệm rất dày cho đẩy tạ, ném đĩa: đế cao su bám và dày khó xoay trên vòng ném, có thể làm kẹt chân khi xoay.
- Không thay giày khi đế đã mòn nhẵn, nhất là ở gót và mũi.
Giữ giày bền và an toàn
Sau buổi tập trên hố cát, gõ sạch cát trong giày và lót giày; cát còn lại trong giày cọ xát gây phồng rộp. Giày ướt mồ hôi hoặc dính mưa nên phơi ở chỗ thoáng, tránh hơ lửa hay phơi nắng gắt làm keo đế bong. Với giày đinh, kiểm tra đinh trước mỗi buổi: đinh lỏng thì vặn chặt bằng khoá đi kèm, đinh mòn tròn đầu thì thay. Khi đi lại ngoài đường chạy, đeo lại giày thường hoặc lắp nút bịt lỗ đinh, vừa đỡ hỏng đinh vừa không trượt ngã trên nền gạch.
Một dấu hiệu nên thay giày là khi đế đã mòn lệch rõ một bên, đệm gót xẹp hẳn, hoặc con bắt đầu kêu đau gót sau những buổi trước đây vẫn thấy bình thường. Đau như vậy cũng có thể do tập quá nhiều chứ không chỉ do giày, nên nếu thay giày rồi vẫn đau thì cần cho con nghỉ và đi khám.
Góc nhìn hôm nay
Trang bị điền kinh ngày nay đa dạng hơn nhiều so với trước, và không khó để bị cuốn vào việc mua sắm. Nhưng với học sinh, thứ quyết định sự tiến bộ vẫn là kỹ thuật và một môi trường tập an toàn, không phải đôi giày. Bắt đầu với giày thể thao tốt, vừa chân. Khi con tập nghiêm túc hơn và người hướng dẫn khuyên, hãy chọn giày chuyên dụng đúng nhóm môn của con.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh tập nhảy xa có cần giày đinh không?
Trong giờ thể dục trên sân trường thì không cần; giày thể thao vừa chân, đế bám là đủ. Giày đinh chỉ có ích khi tập và thi trên đường chạy tổng hợp, theo lời khuyên của người hướng dẫn.
Đi giày đinh trên sân xi măng được không?
Không nên. Đinh trượt trên xi măng, dễ ngã, mòn đinh nhanh, và đế giày đinh mỏng làm gót, gối chịu lực dội mạnh. Giày đinh chỉ dùng trên đường chạy tổng hợp hoặc sân cỏ phù hợp.
Giày đẩy tạ có đinh không?
Không. Giày đẩy tạ, ném đĩa, ném búa có đế phẳng và nhẵn để người ném xoay, trượt được trên vòng ném bằng bê tông. Giày đinh hoặc giày đế quá bám sẽ cản chuyển động xoay.
Đinh giày điền kinh dài bao nhiêu?
Theo quy định của World Athletics, trên đường chạy tổng hợp đinh thường không được dài quá 9 mm, riêng nhảy cao và ném lao được phép dài hơn. Nhiều sân còn quy định riêng loại đinh được dùng, nên cần hỏi ban tổ chức.
Tập điền kinh nên mặc gì?
Quần áo thoáng, co giãn, không quá rộng hay quá bó; không đeo trang sức; tóc buộc gọn; mang theo nước, mũ và áo khoác mỏng để giữ ấm khi chờ lượt.
