Yulimar Rojas và kỷ lục nhảy ba bước nữ thế giới 15,74 m

Yulimar Rojas (Venezuela, sinh năm 1995) giữ kỷ lục thế giới nhảy ba bước nữ: 15,74 m, lập trong nhà tại giải vô địch trong nhà thế giới Belgrade tháng 3/2022. Trước đó, tại Olympic Tokyo ngày 1/8/2021, cô nhảy 15,67 m ngoài trời, phá kỷ lục 15,50 m của Inessa Kravets đứng 26 năm và giành HCV Olympic đầu tiên cho phụ nữ Venezuela. Cô là người đầu tiên vượt 15,5 m rồi 15,7 m ở môn này.

Từ Puerto La Cruz tới sân tập ở Tây Ban Nha

Rojas sinh ở Caracas, lớn lên ở Puerto La Cruz, bang Anzoátegui, trong hoàn cảnh gia đình khó khăn. Cô cao khoảng 1,9 m và bắt đầu với bóng chuyền, sau đó chuyển sang điền kinh, thi nhảy cao trước khi tìm ra nhảy ba bước. Sải chân dài, chiều cao lớn và tốc độ tốt khiến cô có hình thể rất khác với hình mẫu người nhảy ba bước nữ truyền thống.

Bước ngoặt đến khi cô làm việc với Iván Pedroso — nhà vô địch Olympic nhảy xa 2000 người Cuba — tại trung tâm tập luyện ở Guadalajara (Tây Ban Nha). Pedroso giúp cô biến lợi thế vóc dáng thành kỹ thuật: tận dụng sải chân dài ở pha bước bộ và pha cuối, đồng thời giữ tốc độ chạy đà cao. Từ đó Rojas tập luyện chủ yếu ở Tây Ban Nha.

Nhảy ba bước nữ trước Rojas

Nhảy ba bước nữ là môn còn trẻ: kỷ lục thế giới chỉ được công nhận từ đầu thập niên 1990, giải vô địch thế giới đưa vào năm 1993, Olympic năm 1996. Thế hệ đầu gồm những tên tuổi như Inessa Kravets (Ukraine), Tatyana Lebedeva (Nga), rồi Françoise Mbango Etone (Cameroon) — người vô địch Olympic hai kỳ liên tiếp 2004 và 2008.

Đối thủ lớn nhất trên đường đi lên của Rojas là Caterine Ibargüen (Colombia), nhà vô địch thế giới 2013, 2015 và HCV Olympic Rio 2016 — kỳ mà Rojas giành HCB. Cuộc cạnh tranh giữa hai vận động viên Nam Mỹ kéo dài vài mùa giải, cho tới khi Rojas vượt lên từ năm 2017. Cả hai góp phần đưa nhảy ba bước nữ từ một môn "phụ" thành nội dung được chờ đợi ở các giải lớn, và cho thấy Mỹ Latinh có truyền thống mạnh ở các môn nhảy.

Bảng thành tích lớn

Bốn chức vô địch thế giới ngoài trời liên tiếp (2017, 2019, 2022, 2023) và ba lần vô địch trong nhà biến cô thành vận động viên nhảy ba bước nữ thống trị nhất từ trước tới nay, tính tới mùa giải 2023.

Hai lần lập kỷ lục

Tokyo 2021: phá kỷ lục ở lượt cuối

Chung kết nhảy ba bước nữ Olympic Tokyo diễn ra ngày 1/8/2021. Rojas thắng gần như chắc chắn ngay từ lượt đầu với 15,41 m — kỷ lục Olympic. Nhưng mục tiêu của cô là kỷ lục thế giới, thứ cô đã tiến sát nhiều lần trước đó. Ở lượt thứ sáu, lượt cuối cùng, cô đáp xuống hố cát ở 15,67 m — hơn kỷ lục của Kravets 17 cm.

Kỷ lục 15,50 m của Kravets được lập tại giải vô địch thế giới Gothenburg 1995 — cùng giải với 18,29 m của Jonathan Edwards. Trong 26 năm, không ai tới gần trừ chính Rojas ở những năm trước Tokyo. Việc cô chọn phá kỷ lục ở lượt cuối của trận chung kết Olympic, khi HCV đã nằm trong tay, cho thấy cô thi đấu với mục tiêu vượt khỏi chiến thắng đơn thuần.

Belgrade 2022: 15,74 m trong nhà

Tháng 3/2022, tại giải vô địch trong nhà thế giới ở Belgrade, Rojas nhảy 15,74 m — một lần nữa ở lượt cuối. Theo luật hiện hành của World Athletics, kỷ lục thế giới các môn nhảy được công nhận dù lập trong nhà hay ngoài trời, nên 15,74 m trở thành kỷ lục thế giới duy nhất của môn, thay cho 15,67 m.

Nhảy ba bước trong nhà có vài điểm khác: không có gió, mặt sân và nhiệt độ ổn định, nhưng cũng không có gió xuôi hỗ trợ như những ngày thuận lợi ngoài trời. Việc lập kỷ lục trong nhà chứng tỏ thành tích của cô không phụ thuộc vào điều kiện gió thuận.

Kỹ thuật: một người nhảy ba bước "cao lớn"

• Sải chân dài: chiều cao giúp mỗi pha dài hơn ở cùng tốc độ; đặc biệt pha bước bộ và pha bật cuối của cô rất xa.
• Tốc độ chạy đà: dù cao lớn, cô vẫn đạt tốc độ chạy đà tốt, nhờ nền tảng từ nhảy xa và tập nước rút.
• Khả năng chịu lực: người cao và dài chân phải chịu đòn bẩy lớn hơn ở mỗi lần tiếp đất. Rojas duy trì được điều đó nhiều năm, dù đây cũng là rủi ro chấn thương lớn.
• Năng lượng thi đấu: cô nổi tiếng với cách tương tác với khán giả trước mỗi lượt, tạo nhịp cho chính mình.

Lối nhảy của cô khiến nhiều huấn luyện viên xem lại định kiến rằng người nhảy ba bước phải thấp, nhỏ, nhanh. Hình thể không quyết định tất cả; kỹ thuật phù hợp với hình thể mới là điều quan trọng.

Chấn thương năm 2024

Tháng 4/2024, Rojas bị đứt gân gót (gân Achilles) trong lúc tập luyện, phải phẫu thuật và lỡ Olympic Paris 2024 — nơi cô được kỳ vọng bảo vệ HCV. Đứt gân gót là chấn thương nặng với người nhảy, quá trình hồi phục thường kéo dài nhiều tháng và đòi hỏi theo dõi y tế chặt chẽ. Diễn biến trở lại thi đấu của cô sau đó nên tra trên nguồn chính thức vì thông tin thay đổi theo mùa giải.

Với người tập nhảy ở mọi trình độ, đây là lời nhắc: đau vùng gân gót kéo dài, sưng, hoặc cảm giác "bị đá vào gót" là dấu hiệu phải dừng tập và đi khám, không cố tập tiếp.

Góc nhìn hôm nay

Rojas là biểu tượng thể thao lớn ở Venezuela và là tấm gương cho nhiều vận động viên Mỹ Latinh xuất thân khó khăn. Muốn xem lại hai lần lập kỷ lục, kênh chính thức của World Athletics và olympics.com có video chung kết Tokyo 2021 và Belgrade 2022. Muốn hiểu ba pha của nhảy ba bước và luật chân giậm, xem các bài trong danh mục nhảy xa – nhảy ba bước của wiki này.

Một cách cảm nhận 15,74 m: đó là chiều dài của khoảng bốn chiếc ô tô con đặt nối nhau, đạt được chỉ bằng ba lần chạm đất sau ván giậm.