Armand Duplantis và từng centimet kỷ lục nhảy sào thế giới

Armand "Mondo" Duplantis (sinh năm 1999, thi đấu cho Thụy Điển) là người giữ kỷ lục thế giới nhảy sào: 6,30 m, lập tại giải vô địch thế giới Tokyo tháng 9/2025. Kể từ lần đầu phá kỷ lục với 6,17 m năm 2020, anh đã nâng kỷ lục thêm 13 cm qua khoảng 14 lần, mỗi lần đúng 1 cm. Anh còn có hai HCV Olympic (Tokyo 2020, Paris 2024) và ba chức vô địch thế giới ngoài trời — số liệu tính tới tháng 9/2025.

Một gia đình nhảy sào ở Louisiana

Duplantis sinh ở Lafayette, bang Louisiana (Mỹ). Cha anh, Greg Duplantis, là vận động viên nhảy sào người Mỹ từng thi đấu ở trình độ cao; mẹ anh, Helena, là người Thụy Điển, từng chơi bóng chuyền và thi bảy môn phối hợp. Nhà có đường chạy đà và hố nhảy sào ở sân sau, nơi các anh em nhà Duplantis tập từ khi còn rất nhỏ — những đoạn video thời thơ ấu của anh được chia sẻ nhiều.

Dù lớn lên ở Mỹ, Duplantis chọn thi đấu cho Thụy Điển, quê mẹ, từ tuổi thiếu niên. Anh nhanh chóng lập loạt kỷ lục thế giới lứa tuổi và năm 2018, khi mới 18 tuổi, vô địch châu Âu với 6,05 m — một thành tích khiến giới chuyên môn hiểu rằng kỷ lục của Bubka sắp bị đe dọa.

Từng centimet kỷ lục

Bảng dưới liệt kê các lần Duplantis lập kỷ lục thế giới, tính tới giải vô địch thế giới Tokyo tháng 9/2025. Danh sách có thể đã dài thêm; nên kiểm trang kỷ lục của World Athletics để biết con số mới nhất.

Ngoài ra, tháng 9/2020 ở Rome anh nhảy 6,15 m ngoài trời, vượt thành tích ngoài trời 6,14 m của Sergey Bubka đứng từ 1994. Vì kỷ lục thế giới lúc đó đã là 6,18 m của chính anh, cú nhảy ở Rome không phải kỷ lục thế giới, nhưng mang ý nghĩa lịch sử: lần đầu sau 26 năm có người nhảy ngoài trời cao hơn Bubka.

Lần lập kỷ lục ở Tokyo tháng 9/2025 có ý nghĩa riêng: đó là chức vô địch thế giới ngoài trời thứ ba của anh, và là lần thứ hai anh vừa vô địch vừa phá kỷ lục ngay tại một giải vô địch thế giới (sau Eugene 2022). Phá kỷ lục ở giải vô địch khó hơn ở giải mời, vì người nhảy phải qua vòng loại, thi chung kết dài và chịu áp lực huy chương trước khi còn sức cho mức xà kỷ lục.

Vì sao anh nâng từng centimet

Giống Bubka, Duplantis gần như luôn đặt xà ở mức cao hơn kỷ lục đúng 1 cm. Lý do khá thực tế:

• Mỗi kỷ lục là một sự kiện: khán giả, truyền hình, nhà tài trợ đều chờ khoảnh khắc ấy; các giải mời và World Athletics có tiền thưởng cho kỷ lục.
• Xác suất thành công: sau khi đã thắng cuộc thi, người nhảy thường chỉ còn sức cho vài lần thử. Xà cao thêm 1 cm cho cơ hội tốt nhất để thành công trong vài lần đó.
• Giữ đà tâm lý: nhiều lần thành công nhỏ giữ được động lực và sự chú ý trong nhiều mùa giải.

Điều đặc biệt là các lần nhảy kỷ lục của anh thường vượt xà với khoảng trống rộng — điều mà người xem và chuyên gia hay bình luận, cho rằng anh còn tiềm năng cao hơn con số trên bảng.

Phong cách kỹ thuật

Duplantis không cao lớn so với nhiều vận động viên nhảy sào hàng đầu. Lợi thế của anh nằm ở:

1. Tốc độ chạy đà rất cao: số đo tốc độ những bước cuối của anh thuộc nhóm nhanh nhất từng ghi nhận ở môn này. Anh còn từng thử chạy 100 m ở một giải và cho kết quả đáng nể.
2. Sự nhất quán: chạy đà, cắm sào và giậm của anh rất ổn định từ lần này sang lần khác, ít khi hỏng vì sai bước.
3. Cảm giác lộn người trên không: có nền tảng từ nhỏ, anh xoay người và đẩy qua xà rất gọn, giảm nguy cơ chạm xà.
4. Đội ngũ gia đình: cha anh là huấn luyện viên chính về kỹ thuật, mẹ phụ trách thể lực trong nhiều năm.

Chi tiết vật lý — tại sao sào tích năng lượng và trả lại để đưa người lên cao — có ở danh mục vật lý nhảy ném. Ở đây chỉ cần hiểu: tốc độ chạy đà là "nhiên liệu", và Duplantis có nhiều nhiên liệu hơn hầu hết đối thủ.

Thống trị ở các giải lớn

Khoảng cách giữa anh và người về nhì ở các giải lớn thường từ 10 tới 20 cm — tương tự thời Bubka. Nhiều đối thủ mạnh như Sam Kendricks, Chris Nilsen (Mỹ) hay Ernest John Obiena (Philippines) thắng ở các giải khác, nhưng khi Duplantis có mặt và khoẻ, câu hỏi thường chỉ còn là anh có phá kỷ lục hay không.

So với Bubka: ai vĩ đại hơn?

Câu hỏi này không có đáp án chung, nhưng có thể so vài điểm. Bubka lập 35 kỷ lục khi trong nhà và ngoài trời còn tính riêng; Duplantis lập khoảng 14 kỷ lục khi chỉ còn một bảng kỷ lục chung. Bubka chỉ có một HCV Olympic; Duplantis đã có hai. Bubka nâng giới hạn của môn lên mức mà hơn 20 năm không ai chạm tới; Duplantis đã vượt mức đó thêm 15 cm. Điều chắc chắn là hai người định hình hai thời đại của nhảy sào, và họ có sự tôn trọng lẫn nhau — Bubka thường có mặt chúc mừng khi kỷ lục bị phá.

Góc nhìn hôm nay

Muốn xem Duplantis thi đấu, lịch Diamond League và các giải trong nhà mùa đông (tháng 2–3) là nơi anh hay đặt xà ở mức kỷ lục. Video từng lần lập kỷ lục có trên kênh chính thức của World Athletics và olympics.com. Với các em nhỏ mê nhảy sào sau khi xem anh thi đấu: anh tập từ bé nhưng luôn có người lớn hướng dẫn, sào phù hợp và hố nhảy an toàn — nhảy sào không phải môn tự tập ở sân sau khi không có huấn luyện viên.