Quay video bằng điện thoại là cách rẻ nhất để người tập nhảy và ném thấy được điều họ không cảm nhận được: chân đặt cách ván bao xa, góc thân lúc rời đất, hông xoay trước hay sau vai. Ba điều quyết định video có dùng được hay không: điện thoại đứng yên (chân máy hoặc tựa chắc), đặt vuông góc với hướng chuyển động ở khoảng cách đủ xa, và quay chế độ chậm để xem từng khung hình. Với các môn ném, người quay luôn đứng ngoài khu vực rơi và sau lưới chắn.
Vì sao cảm giác không đủ
Cú giậm nhảy xa kéo dài khoảng 0,12 giây; pha ra tay đẩy tạ chỉ vài phần mười giây. Trong khoảng thời gian ấy, người tập không thể vừa làm vừa quan sát chính mình. Cảm giác của họ thường lệch khỏi thực tế: nhiều người tin mình "đã giậm thẳng người" trong khi video cho thấy thân đổ ra sau; tin mình "xoay hông trước" trong khi hông và vai quay cùng lúc.
Video lấp khoảng trống ấy. Nó không thay huấn luyện viên — người đọc được video và biết sửa thế nào — nhưng nó giúp người tập và huấn luyện viên nhìn cùng một thứ, và giúp người tập phong trào tự thấy lỗi lớn.
Cài đặt điện thoại
- Chế độ quay chậm: phần lớn điện thoại hiện nay quay được 120 hoặc 240 khung hình mỗi giây. 120 khung đã đủ cho phần lớn nhu cầu; 240 khung tốt hơn cho cú giậm và pha ra tay rất nhanh.
- Quay ngang để thấy cả đoạn chạy đà và pha bay.
- Khoá nét và khoá sáng nếu điện thoại cho phép, để hình không "thở" khi người tập chạy qua.
- Tránh zoom kỹ thuật số: làm hình mờ. Nếu cần gần hơn, di chuyển điện thoại (trong vùng an toàn) hoặc dùng ống kính tele có sẵn của máy.
- Đủ sáng: quay chậm cần nhiều ánh sáng. Ban ngày ngoài trời là tốt nhất; dưới đèn sân, hình chậm thường bị nhiễu hoặc nhấp nháy.
Đặt máy ở đâu cho từng môn
| Môn | Vị trí chính | Vị trí bổ sung | Xem gì |
|---|---|---|---|
| Nhảy xa, nhảy ba bước | Bên hông đường chạy, ngang ván giậm, vuông góc, cách vài mét | Phía sau hố cát nhìn ngược về đường chạy (ngoài hố) | Hai bước cuối, góc thân lúc rời ván, tư thế tiếp đất |
| Nhảy cao | Phía đầu xà, ngoài khu nệm, nhìn dọc theo xà | Phía sau đường chạy đà, nhìn theo đường cong | Điểm giậm, tư thế ưỡn, thời điểm nhấc chân |
| Nhảy sào | Bên hông đường chạy, ngang hộp cắm, lùi xa | — | Cắm sào, tay cao lúc rời đất, tư thế lộn ngược |
| Ném lao | Bên hông đường chạy đà, phía sau vòng cung, cách xa | Phía sau người ném, xa hẳn đường chạy đà | Bước chéo, chân trước khoá, đường tay kéo lao |
| Đẩy tạ, ném đĩa, ném búa | Phía sau vòng ném, ngoài lồng hoặc sau lưới | Bên hông, ngoài lồng, ở phía sau mặt phẳng vòng ném | Thứ tự chân – hông – vai, vị trí bàn chân, tư thế ra tay |
Nguyên tắc chung: vuông góc với mặt phẳng chuyển động cần xem, và đủ xa để toàn bộ động tác nằm trong khung mà không phải xoay máy. Xoay máy theo người tập làm méo góc và khiến việc so sánh giữa các lần trở nên vô nghĩa.
An toàn khi quay ở khu vực ném
Đây là phần quan trọng nhất của bài:
- Không bao giờ đứng trong khu vực rơi để quay "góc đẹp" — kể cả với tạ, kể cả khi người ném hứa ném nhẹ.
- Đứng ngoài lồng với đĩa và búa, ở phía sau – bên hông vòng ném, sau lưới chắn. Cửa lồng hai bên đóng đúng vị trí theo người ném tay phải hay tay trái.
- Ném lao: đứng xa đường chạy đà, phía sau vòng cung, không đứng ngang hướng lao bay.
- Người ném chỉ ném khi người quay đã báo sẵn sàng và đứng đúng chỗ. Một người cầm máy mải nhìn màn hình rất dễ bước vào vùng nguy hiểm mà không biết.
- Nhặt dụng cụ: ném xong cả nhóm mới đi nhặt, như mọi buổi tập.
Với các môn nhảy: không đặt chân máy trên đường chạy đà, trong hố cát hay sát mép nệm, nơi người nhảy có thể vấp hay rơi trúng.
Xem video thế nào cho có ích
Từng khung hình
Dùng ứng dụng xem video cho phép tua từng khung. Tìm những khoảnh khắc then chốt: chân chạm ván, chân rời ván, chạm cát; chân trước đặt xuống trong ném lao; thời điểm hông bắt đầu xoay so với vai khi ném đĩa.
Đo đơn giản
- Thời gian: đếm số khung giữa hai sự kiện rồi chia cho số khung mỗi giây. Ví dụ 30 khung ở chế độ 240 khung/giây là 0,125 giây — thời gian chân chạm ván.
- Tốc độ: đặt hai nón cách nhau 5 m cạnh đường chạy, đếm khung khi người tập đi qua hai nón, ra tốc độ trung bình đoạn đó.
- Góc: nhiều ứng dụng có công cụ vẽ đường và đo góc trên màn hình. Kết quả chỉ là ước lượng, nhưng đủ để so các lần của cùng một người.
So sánh với chính mình
Giá trị lớn nhất của video là so sánh một người qua thời gian: lần nhảy tốt và lần nhảy hỏng hôm nay, hoặc đầu mùa với cuối mùa. Muốn so được, phải quay từ cùng vị trí, cùng góc, cùng khoảng cách. Đánh dấu chỗ đặt chân máy bằng băng dính hay phấn để lần sau đặt lại đúng chỗ.
Một lỗi mỗi lần
Video thường cho thấy nhiều lỗi cùng lúc. Chọn một lỗi quan trọng nhất (thường là lỗi xảy ra sớm nhất trong chuỗi động tác, vì nó kéo theo lỗi sau) để sửa trước. Sửa năm thứ cùng lúc thì không sửa được thứ nào.
So với video VĐV đỉnh cao: cẩn thận
Xem video VĐV giỏi giúp hình dung động tác đúng. Nhưng không nên sao chép từng chi tiết: họ có sức mạnh, tốc độ và nhiều năm tập mà người mới chưa có. Một số đặc điểm trong kỹ thuật của họ là phong cách cá nhân, không phải chuẩn mực. Tốt hơn là nhờ huấn luyện viên chỉ ra một hai điểm chung đáng học.
Quay video trẻ em: hỏi ý trước
- Xin phép phụ huynh và chính các em trước khi quay; giải thích video dùng để làm gì.
- Không đăng video trẻ lên mạng xã hội khi chưa có sự đồng ý; không ghi tên trường, lớp kèm hình ảnh.
- Dùng video để khen điều em làm tốt và chỉ một điều cần sửa — không đem video ra so sánh em này với em khác trước lớp.
- Xoá video khi không còn cần dùng.
Câu hỏi thường gặp
Quay video nhảy xa nên đặt điện thoại ở đâu?
Bên hông đường chạy, ngang ván giậm, vuông góc với hướng chạy và cách vài mét để thấy cả hai bước cuối, cú giậm và pha bay. Không đặt máy trên đường chạy hay trong hố cát.
Quay chậm bao nhiêu khung hình là đủ?
120 khung hình mỗi giây đủ cho phần lớn nhu cầu. 240 khung hình mỗi giây tốt hơn để xem cú giậm và pha ra tay rất nhanh, nhưng cần nhiều ánh sáng hơn.
Làm sao đo thời gian chạm ván bằng điện thoại?
Quay chậm, đếm số khung hình từ lúc chân chạm ván tới lúc chân rời ván rồi chia cho số khung mỗi giây. Ví dụ 30 khung ở chế độ 240 khung/giây là khoảng 0,125 giây.
Quay video môn ném cần lưu ý an toàn gì?
Không bao giờ đứng trong khu vực rơi. Với đĩa và búa, đứng ngoài lồng phía sau – bên hông vòng ném, sau lưới chắn. Người ném chỉ ném khi người quay đã báo sẵn sàng và đứng đúng chỗ.
Có nên quay video học sinh tập điền kinh không?
Có thể, nếu đã xin phép phụ huynh và các em, dùng video để giúp từng em tiến bộ và không đăng lên mạng khi chưa được đồng ý. Không dùng video để so sánh các em với nhau.