Kỷ lục ném đĩa nam: từ Jürgen Schult 1986 tới Mykolas Alekna 2024

Kỷ lục ném đĩa nam 74,08 m của Jürgen Schult (Cộng hòa Dân chủ Đức) lập ngày 6/6/1986 tại Neubrandenburg đứng gần 38 năm — cho tới ngày 14/4/2024, khi Mykolas Alekna (Litva), khi đó 21 tuổi, ném 74,35 m tại Ramona, bang Oklahoma (Mỹ). Một năm sau, cũng ở Ramona, Alekna nâng kỷ lục lên 75,56 m (tháng 4/2025 — nên kiểm lại trang kỷ lục World Athletics để có con số mới nhất). Câu chuyện nối hai thế hệ, và cả hai cha con nhà Alekna.

Jürgen Schult và cú ném năm 1986

Schult sinh năm 1960 ở vùng đông bắc nước Đức. Năm 1986 ông chưa phải ngôi sao lớn; kỷ lục thế giới khi ấy là 71,86 m của Yuriy Dumchev (Liên Xô) lập năm 1983. Tại một giải ở Neubrandenburg, Schult ném 74,08 m — nâng kỷ lục hơn 2 m trong một lần, mức tăng rất lớn ở môn mà kỷ lục thường chỉ nhích vài chục centimet.

Sau cú ném ấy, Schult có sự nghiệp dài và thành công:

• Vô địch thế giới năm 1987 (Rome).
• HCV Olympic Seoul 1988; HCB Olympic Barcelona 1992.
• Thi đấu đỉnh cao tới gần 40 tuổi, điều khá phổ biến ở các môn ném.

Như nhiều kỷ lục thập niên 1980, kỷ lục của Schult có lúc được nhắc trong các cuộc tranh luận chung về bối cảnh doping của thời kỳ đó. Không có phán quyết chính thức nào hủy kỷ lục này; nó được công nhận đầy đủ suốt gần bốn thập kỷ.

Gần 38 năm không ai vượt

Kỷ lục của Schult từng được xem là kỷ lục nam lâu đời nhất trong các môn điền kinh Olympic ngoài trời. Trong ba thập kỷ rưỡi, nhiều nhà vô địch lớn tiến gần nhưng không vượt qua:

Virgilijus Alekna đến gần nhất, chỉ kém 20 cm — và hai mươi tư năm sau, chính con trai ông xóa kỷ lục ấy.

Virgilijus Alekna: người cha suýt phá kỷ lục

Virgilijus Alekna sinh năm 1972 ở Litva, cao khoảng 2 m — vóc dáng điển hình của người ném đĩa hàng đầu, vì cánh tay dài cho bán kính xoay lớn và tốc độ đĩa cao hơn ở cùng tốc độ quay. Ông trở thành người thống trị môn này những năm đầu thế kỷ 21.

Năm 2000, tại Kaunas, ông ném 73,88 m — thành tích gần kỷ lục Schult nhất trong nhiều thập kỷ. Cùng năm, ông vô địch Olympic Sydney, rồi bảo vệ HCV ở Athens 2004; HCV Athens được trao cho ông sau khi người về nhất ban đầu bị loại theo quyết định chính thức vì vi phạm quy định kiểm tra doping. Ông còn vô địch thế giới năm 2003 và 2005.

Sau khi giải nghệ, ông dành nhiều thời gian dìu dắt hai con trai, cả hai đều theo ném đĩa. Năm 2024, khi Mykolas ném 74,35 m, kỷ lục mà người cha từng chạm gần đã thuộc về gia đình — một trong những câu chuyện đẹp hiếm có của điền kinh hiện đại.

Mykolas Alekna: con trai nhà vô địch

Mykolas Alekna sinh năm 2002, con trai của Virgilijus Alekna, hai lần vô địch Olympic. Anh lớn lên cùng chiếc đĩa, tập ném từ nhỏ dưới sự dìu dắt của gia đình, rồi sang Mỹ học và thi đấu cho Đại học California, Berkeley.

Anh tiến bộ rất nhanh: giành huy chương ở giải vô địch thế giới khi mới khoảng 20 tuổi, và chiến thắng ở các giải lớn của châu Âu. Tại Olympic Paris 2024, anh giành HCB, sau Roje Stona (Jamaica) — người lập kỷ lục Olympic 70,00 m.

Ramona, Oklahoma: sân ném "có gió"

Cả hai kỷ lục của Mykolas đều lập ở Ramona — một thị trấn nhỏ ở Oklahoma có sân ném nổi tiếng nhờ gió mạnh, ổn định trong mùa xuân. Ở ném đĩa, gió ngược vừa phải từ một hướng thích hợp tạo thêm lực nâng cho đĩa, giúp nó bay xa hơn (chi tiết vật lý có bài riêng trong danh mục vật lý nhảy ném). Nhiều vận động viên ném đĩa hàng đầu tới đây thi đấu mỗi mùa xuân chính vì lý do đó.

Khác với nhảy xa và các cự ly chạy ngắn, ném đĩa không có giới hạn gió cho việc công nhận kỷ lục. Vì vậy các thành tích ở Ramona hoàn toàn hợp lệ. Dù vậy, nó cũng làm dấy lên tranh luận: kỷ lục 1986 lập ở điều kiện bình thường, còn kỷ lục mới ở một sân có gió thuận. Luật không phân biệt hai trường hợp, và giới chuyên môn nhìn chung coi đó là một phần của môn ném đĩa.

Dòng thời gian kỷ lục

1. 1983: Yuriy Dumchev 71,86 m.
2. 6/6/1986: Jürgen Schult 74,08 m (Neubrandenburg).
3. 2000: Virgilijus Alekna 73,88 m — gần nhất trong nhiều năm, không phá được kỷ lục.
4. 14/4/2024: Mykolas Alekna 74,35 m (Ramona).
5. Tháng 4/2025: Mykolas Alekna 75,56 m (Ramona) — kiểm lại trên trang kỷ lục chính thức.

Ném đĩa: môn của sự kiên nhẫn

Hai kỷ lục cách nhau 38 năm nói lên đặc điểm của ném đĩa: tiến bộ rất chậm, đòi hỏi sự kết hợp giữa sức mạnh, tốc độ xoay và cảm giác ra tay. Một cú ném kỷ lục cần kỹ thuật xoay một vòng rưỡi gần như hoàn hảo, góc ra tay đúng, và điều kiện gió phù hợp. Các vận động viên ném đĩa thường đạt đỉnh muộn, ở cuối tuổi hai mươi hoặc đầu ba mươi — khiến việc Mykolas phá kỷ lục ở tuổi 21 càng đáng chú ý.

Ở nữ, kỷ lục ném đĩa 76,80 m của Gabriele Reinsch (Cộng hòa Dân chủ Đức, 1988) vẫn đứng tính tới 2025 — một trong những kỷ lục lâu đời nhất của điền kinh. Khoảng cách giữa kỷ lục ấy và thành tích thắng giải lớn hiện nay vẫn còn vài mét.

Góc nhìn hôm nay

Câu chuyện nhà Alekna là ví dụ hiếm về "truyền nghề" trong điền kinh: cha suýt phá kỷ lục, con phá được. Với các gia đình có con tập điền kinh, điều đáng học không phải áp lực thành tích mà là môi trường: trẻ được tiếp xúc với môn từ nhỏ, có người hướng dẫn hiểu biết, và được tập một cách bền bỉ, an toàn.

Ném đĩa luôn cần lồng bảo vệ và quy tắc nghiêm ngặt: không ai đứng trong khu vực rơi, ném xong cả nhóm mới đi nhặt. Video các cú ném kỷ lục có trên kênh của World Athletics; trang kỷ lục chính thức có bảng tiến trình kỷ lục ném đĩa nam từ đầu thế kỷ 20, cho thấy rõ quãng "đứng yên" gần bốn thập kỷ sau năm 1986.