Kids' Athletics là mô hình điền kinh dành cho trẻ khoảng 7 đến 12 tuổi do Liên đoàn Điền kinh quốc tế (nay là World Athletics) xây dựng từ những năm 2000: trẻ tham gia theo nhóm hỗn hợp nam nữ, làm các nội dung chạy, nhảy, ném đã được đơn giản hoá với dụng cụ nhẹ, mềm, và kết quả được tính cho cả nhóm thay vì xếp hạng từng em. Mục tiêu là để mọi trẻ đều được vận động nhiều, an toàn và vui, không chỉ những em khoẻ nhất.
Bài này giải thích tinh thần của mô hình, các nhóm nội dung chính và cách giáo viên thể dục hay câu lạc bộ có thể áp dụng trên một sân trường bình thường ở Việt Nam.
Vì sao cần một mô hình riêng cho trẻ
Điền kinh người lớn được tổ chức quanh thành tích cá nhân: một người chạy, nhảy, ném rồi đo, rồi xếp hạng. Đưa nguyên cách đó xuống trẻ nhỏ gặp nhiều vấn đề:
- Trẻ chờ lượt rất lâu, mỗi em chỉ vận động vài chục giây trong cả buổi.
- Những em chậm phát triển hơn bạn cùng tuổi liên tục đứng cuối, dễ chán và bỏ môn.
- Dụng cụ chuẩn người lớn quá nặng và nguy hiểm với trẻ.
- Trẻ bị đẩy sớm vào một môn chuyên sâu, trong khi ở tuổi này điều quan trọng là học nhiều kiểu vận động.
Kids' Athletics ra đời để giải những vấn đề đó. Nó không thay điền kinh thi đấu, mà là bậc đầu tiên để trẻ làm quen với chạy, nhảy, ném trước khi lớn lên chọn môn.
Những nguyên tắc cốt lõi
| Nguyên tắc | Trong thực tế |
|---|---|
| Thi theo nhóm | Nhóm hỗn hợp nam nữ; điểm của từng em gộp vào nhóm, không có bảng xếp hạng cá nhân |
| Ai cũng tham gia | Mọi em trong nhóm đều làm mọi nội dung; không loại ai ra |
| Nhiều vận động, ít chờ | Các trạm chạy song song, nhóm luân chuyển nhanh |
| Đa dạng | Mỗi buổi có cả chạy, nhảy, ném; không chuyên một môn |
| Dụng cụ an toàn | Lao xốp, bóng tạ mềm, rào thấp mềm, vạch kẻ thay xà cứng |
| Phù hợp tuổi | Nội dung chia theo nhóm tuổi, độ khó tăng dần |
Điểm đáng chú ý là cách tính kết quả: các nội dung thường xếp thứ tự giữa các nhóm, rồi cộng lại để ra nhóm thắng chung cuộc. Một em nhảy chưa xa vẫn đóng góp vào nhóm, và các bạn trong nhóm có lý do để cổ vũ nhau.
Các nhóm nội dung chính
Chạy
Thay vì chạy cá nhân 60 m, trẻ chạy tiếp sức con thoi, có thể kèm rào thấp mềm hoặc chạy vòng qua cọc. Có nội dung vừa chạy vừa làm thêm một động tác (lăn trên thảm, vượt rào thấp, chạy luồn cọc) để rèn khéo léo. Mỗi em chạy một đoạn ngắn rồi chạm tay bạn kế tiếp.
Nhảy
Các nội dung nhảy tập trung vào bật và phối hợp hơn là thành tích đơn lẻ:
- Bật xa liên tiếp hai chân, nhiều lần nối nhau, đo tổng quãng đường.
- Bật chéo, bật theo ô kẻ trên sân để rèn nhịp và thăng bằng.
- Nhảy xa đà ngắn vào vùng tiếp đất mềm, đo theo vùng thay vì đo tới từng phân.
- Nhảy qua chướng ngại thấp như dây chun, thanh xốp.
Ném
Ném là phần dụng cụ thay đổi nhiều nhất:
- Lao xốp (lao tập cho trẻ bằng nhựa mềm, đuôi có cánh) thay lao kim loại, giúp trẻ học ném qua vai.
- Đẩy bóng tạ mềm từ tư thế quỳ hoặc ngồi, tập dùng ngực và tay đẩy về trước.
- Ném xoay thân bằng bóng có quai hoặc vòng mềm, làm quen chuyển động xoay của ném đĩa, ném búa.
Mọi nội dung ném vẫn tuân thủ quy tắc vùng rơi: ném cùng một hướng, ném và nhặt theo hiệu lệnh, không ai chạy vào vùng rơi khi bạn đang ném.
Áp dụng trên sân trường Việt Nam
Không cần bộ dụng cụ chính hãng mới bắt đầu được. Nhiều nội dung có thể làm với vật liệu sẵn có, miễn là mềm, nhẹ và an toàn:
- Vạch phấn, băng dính màu thay cho mốc đo.
- Cọc nhựa, nón tập thay cọc luồn.
- Dây chun căng thấp thay rào.
- Bóng cao su mềm, túi cát nhỏ thay bóng tạ.
- Thảm tập hoặc hố cát cào tơi làm vùng tiếp đất.
Điều cần tránh là dùng vật cứng, nặng hay sắc để "tự chế" dụng cụ ném. Không làm lao bằng que tre vót nhọn hay tạ bằng xi măng cho trẻ.
Một buổi gợi ý cho lớp 30 đến 40 em
- Chia lớp thành bốn đến sáu nhóm hỗn hợp, mỗi nhóm có một em làm nhóm trưởng ghi kết quả.
- Khởi động chung bằng các bài chạy, bật nhẹ, xoay khớp.
- Bố trí bốn trạm: một trạm chạy, một trạm bật nhảy, hai trạm ném đặt ở khu riêng có vùng rơi rõ ràng.
- Mỗi nhóm ở một trạm vài phút rồi luân chuyển theo tiếng còi.
- Cuối buổi cộng kết quả theo nhóm; khen nhóm có tinh thần cổ vũ tốt nhất, nhóm làm đúng kỹ thuật nhất, không chỉ nhóm thắng.
Vai trò của người lớn
Trong Kids' Athletics, giáo viên và phụ huynh là người tổ chức và động viên, không phải trọng tài khó tính. Một vài điều nên làm:
- Khen nỗ lực và tiến bộ của từng em, không so em với bạn.
- Để các em thay nhau làm nhiệm vụ: bấm giờ, ghi kết quả, nhặt dụng cụ — trẻ học được trách nhiệm.
- Quan sát dấu hiệu mệt, nóng, đau và cho em nghỉ kịp thời.
- Giữ không khí vui; nếu một nội dung khiến trẻ căng thẳng hoặc sợ, đổi sang nội dung khác.
Liên hệ với điền kinh khi lớn
Mỗi nội dung đơn giản của Kids' Athletics là mầm của một môn điền kinh thật. Bật xa liên tiếp là tiền thân của nhảy ba bước. Ném lao xốp dạy đúng chuyển động kéo lao qua vai. Ném xoay thân làm quen cảm giác của vòng ném đĩa và ném búa. Trẻ không cần biết điều đó; người dạy thì nên biết, để giữ đúng kỹ thuật cơ bản ngay từ khi vui chơi vận động.
Khi trẻ lớn hơn và thật sự thích một môn, các em có thể chuyển dần sang tập chuyên sâu ở câu lạc bộ. Còn với số đông, Kids' Athletics đạt mục tiêu quan trọng nhất là để trẻ yêu vận động và còn yêu nó khi lớn.
Góc nhìn hôm nay
Những năm gần đây, World Athletics và nhiều liên đoàn quốc gia tiếp tục cập nhật mô hình này, có tài liệu hướng dẫn và bộ dụng cụ riêng cho trẻ. Giáo viên muốn tìm hiểu kỹ hơn có thể tìm tài liệu Kids' Athletics trên trang của World Athletics, hoặc hỏi Liên đoàn Điền kinh Việt Nam và các sở giáo dục về các khoá tập huấn dành cho giáo viên thể dục.
Câu hỏi thường gặp
Kids' Athletics là gì?
Kids' Athletics là mô hình điền kinh cho trẻ khoảng 7 đến 12 tuổi do World Athletics phát triển. Trẻ tham gia theo nhóm hỗn hợp, làm các nội dung chạy, nhảy, ném đơn giản với dụng cụ mềm, và kết quả tính cho cả nhóm.
Kids' Athletics có xếp hạng cá nhân không?
Không. Kết quả của từng em được gộp vào nhóm và các nhóm so với nhau. Cách làm này giúp mọi em đều có vai trò và giảm áp lực so sánh giữa các bạn.
Trẻ mấy tuổi tham gia Kids' Athletics được?
Mô hình chủ yếu dành cho trẻ khoảng 7 đến 12 tuổi, chia nhóm tuổi với nội dung khó dần. Trẻ nhỏ hơn vẫn có thể làm các bài chạy, bật, ném mềm được đơn giản hoá thêm.
Không có dụng cụ chuẩn có áp dụng được không?
Được, nếu dùng vật liệu mềm, nhẹ và an toàn như vạch phấn, cọc nhựa, dây chun, bóng cao su, túi cát nhỏ. Không tự chế dụng cụ ném cứng hay nhọn.
Kids' Athletics khác giờ thể dục thông thường ở đâu?
Điểm khác lớn nhất là trẻ hoạt động theo nhóm, luân chuyển giữa nhiều trạm nên ít phải chờ lượt, và kết quả tính cho cả nhóm. Mỗi buổi kết hợp cả chạy, nhảy, ném thay vì chỉ một nội dung.
