Hội khoẻ Phù Đổng là đại hội thể thao dành cho học sinh phổ thông Việt Nam do ngành giáo dục tổ chức, đi từ cấp trường lên cấp tỉnh rồi toàn quốc, và điền kinh luôn là một trong những môn trung tâm với các nội dung chạy, nhảy xa, nhảy cao, đẩy tạ, ném. Với nhiều vận động viên nhảy và ném, đây là sân đấu chính thức đầu tiên trong đời, nơi các thầy cô và huấn luyện viên lần đầu nhìn thấy năng khiếu của các em.
Bài này nói về tinh thần của Hội khoẻ, điền kinh trong Hội khoẻ diễn ra thế nào, học sinh chuẩn bị ra sao và nên nhìn tấm huy chương học đường với tâm thế nào.
Cái tên Phù Đổng
Tên Hội khoẻ lấy từ Phù Đổng Thiên Vương, tức Thánh Gióng trong truyền thuyết. Theo truyện kể dân gian, cậu bé làng Phù Đổng lên ba vẫn chưa biết nói, nghe sứ giả tìm người đánh giặc thì cất tiếng, vươn vai thành tráng sĩ, cưỡi ngựa sắt đánh tan giặc Ân rồi bay về trời. Đây là truyền thuyết, không phải sử liệu, nhưng hình ảnh "vươn vai lớn bổng" trở thành biểu tượng đẹp cho sức lớn của tuổi học trò.
Đặt tên đại hội thể thao học sinh theo Thánh Gióng vì thế mang ý nghĩa rõ ràng: rèn thân thể khoẻ mạnh để lớn lên có ích. Lễ hội Gióng ở Phù Đổng và Sóc Sơn (Hà Nội) ngày nay đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại.
Hội khoẻ được tổ chức thế nào
Hội khoẻ Phù Đổng do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, tổ chức theo nhiều cấp. Học sinh thi ở cấp trường, những em nổi bật được chọn vào đội tuyển đi thi cấp cao hơn, rồi cấp tỉnh, thành phố. Đội tuyển các tỉnh, thành tranh tài ở Hội khoẻ toàn quốc, thường được tổ chức theo chu kỳ vài năm một lần.
Mỗi kỳ có điều lệ riêng quy định môn thi, nội dung, độ tuổi, khối lớp được tham gia và dụng cụ. Vì vậy học sinh, phụ huynh và giáo viên nên đọc điều lệ của chính kỳ mình tham dự thay vì dựa vào kỳ trước. Số môn, cự ly hay khối lượng dụng cụ có thể khác nhau giữa các kỳ và các cấp.
Điền kinh trong Hội khoẻ: những nội dung nhảy và ném
Bên cạnh các cự ly chạy, Hội khoẻ thường có các nội dung nhảy và ném quen thuộc trong giờ thể dục:
| Nội dung | Đặc điểm ở cấp học sinh | Điều học sinh hay vướng |
|---|---|---|
| Nhảy xa | Ván giậm, hố cát; đo từ mép ván tới dấu gần nhất | Dẫm vạch, chưa quen ván giậm thật |
| Nhảy cao | Có thể nhảy kiểu lưng nếu có nệm chuẩn | Chưa quen thủ tục xin bỏ mức, ba lần hỏng |
| Đẩy tạ | Tạ nhẹ hơn tạ người lớn, theo điều lệ | Dẫm lên bục chắn, ra khỏi vòng phía trước |
| Ném (bóng, lao tập, tuỳ kỳ) | Theo điều lệ từng kỳ, từng cấp | Bước qua vạch giới hạn sau khi ném |
Nội dung cụ thể từng kỳ do điều lệ quyết định, bảng trên chỉ là những dạng hay gặp.
Luật thi đấu: khác giờ thể dục ở những điểm nào
Nhiều em lần đầu thi chính thức bị loại vì những lỗi không liên quan tới sức, mà vì chưa quen luật:
- Nhảy xa: trong giờ học có thể có vùng giậm rộng, nhưng khi thi chỉ có một ván giậm với vạch giậm. Chân chạm đất vượt quá vạch là lần nhảy hỏng. Đi ngược ra khỏi hố về phía ván cũng có thể bị xử hỏng.
- Nhảy cao: phải giậm một chân; hỏng ba lần liên tiếp thì bị loại, dù ở mức nào. Có thể xin bỏ qua một mức để giữ sức, nhưng phải báo trọng tài.
- Đẩy tạ: tạ phải ở sát cổ hoặc cằm khi bắt đầu; không được chạm mặt trên của bục chắn hay mặt đất ngoài vòng; phải ra khỏi vòng ở nửa sau sau khi tạ đã chạm đất.
- Ném: chỉ rời khu vực ném khi dụng cụ đã chạm đất, và đúng phía quy định.
- Thời gian: mỗi lượt có giới hạn thời gian kể từ khi được gọi tên. Học sinh hay mất lượt vì chần chừ quá lâu.
Cách tốt nhất là giáo viên cho đội tuyển tập vài buổi theo đúng thủ tục thi: gọi tên, đo đà, giơ cờ trắng cờ đỏ, ghi kết quả. Khi đã quen, các em đỡ bỡ ngỡ ngày thi thật.
Chuẩn bị cho một em được chọn vào đội tuyển
Trước ngày thi
- Đọc kỹ điều lệ cùng giáo viên: nội dung, dụng cụ, giờ thi, giấy tờ cần mang.
- Tập theo kế hoạch của thầy cô hoặc huấn luyện viên; không tự tăng tập dồn dập những ngày cuối.
- Ngủ đủ, ăn uống bình thường; không ăn kiêng hay thử thực phẩm lạ trước ngày thi.
- Kiểm tra giày, quần áo đã quen dùng; không mang giày mới tinh lần đầu ra thi.
Ngày thi
- Có mặt sớm để làm quen sân, đo lại đà chạy nhảy xa, nhảy cao.
- Khởi động đầy đủ, và giữ ấm cơ trong lúc chờ lượt.
- Mang nước, mũ, khăn; trời nắng thì tìm chỗ râm giữa các lượt.
- Đau bất thường thì báo ngay cho giáo viên và đội ngũ y tế của giải, không cố thi.
Hội khoẻ và con đường của vận động viên trẻ
Không ít vận động viên điền kinh Việt Nam từng bước ra từ các kỳ Hội khoẻ Phù Đổng trước khi vào trung tâm huấn luyện tỉnh, rồi đội tuyển quốc gia. Các huấn luyện viên năng khiếu thường theo dõi Hội khoẻ để tìm những em có tố chất: một cú giậm bật nảy, một tay ném có tốc độ, một vóc người phù hợp.
Nhưng cũng cần nhìn đúng: đa số học sinh dự Hội khoẻ sẽ không trở thành vận động viên chuyên nghiệp, và đó hoàn toàn là điều bình thường. Giá trị của Hội khoẻ với các em là trải nghiệm thi đấu công bằng, tập luyện có mục tiêu, sống cùng đồng đội — những điều theo các em vào bất cứ nghề gì sau này.
Ngược lại, một em không có huy chương ở tuổi 12 hay 14 cũng chưa nói lên điều gì về tương lai. Trẻ phát triển thể chất ở những thời điểm khác nhau. Có em lớn sớm nên khoẻ vượt trội ở cấp hai rồi chững lại; có em lớn muộn và chỉ bộc lộ năng khiếu ở cuối cấp ba.
Góc nhìn hôm nay: phụ huynh nên làm gì
Khi con được chọn đi Hội khoẻ, điều quý nhất phụ huynh có thể làm là đồng hành: đưa đón, lo con ngủ đủ, ăn đủ, và lắng nghe con kể chuyện tập luyện. Hãy hỏi con "hôm nay con học được gì" thay vì chỉ hỏi "con được giải mấy". Nếu con muốn tiếp tục với điền kinh sau Hội khoẻ, hãy trao đổi với giáo viên thể dục để tìm câu lạc bộ hoặc lớp năng khiếu phù hợp, và hỏi kỹ về người hướng dẫn, chế độ tập, thời gian học văn hoá.
Câu hỏi thường gặp
Hội khoẻ Phù Đổng là gì?
Hội khoẻ Phù Đổng là đại hội thể thao của học sinh phổ thông Việt Nam do ngành giáo dục tổ chức, thi từ cấp trường lên cấp tỉnh và toàn quốc. Điền kinh là một trong những môn chính, gồm các nội dung chạy, nhảy và ném.
Vì sao gọi là Hội khoẻ Phù Đổng?
Tên gọi lấy từ Phù Đổng Thiên Vương, tức Thánh Gióng trong truyền thuyết, cậu bé vươn vai thành tráng sĩ. Hình ảnh đó tượng trưng cho sức lớn và tinh thần rèn luyện thân thể của tuổi học trò.
Hội khoẻ Phù Đổng toàn quốc mấy năm tổ chức một lần?
Hội khoẻ toàn quốc được tổ chức theo chu kỳ vài năm một lần, còn cấp trường và cấp tỉnh thường diễn ra thường xuyên hơn. Lịch cụ thể do Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các sở giáo dục công bố cho từng kỳ.
Hội khoẻ Phù Đổng có những nội dung điền kinh nào?
Thường có các cự ly chạy, nhảy xa, nhảy cao, đẩy tạ và một số nội dung ném. Nội dung, độ tuổi và dụng cụ cụ thể theo điều lệ từng kỳ, từng cấp.
Học sinh thi điền kinh Hội khoẻ hay bị loại vì lỗi gì?
Hay gặp nhất là dẫm vạch giậm khi nhảy xa, bật hai chân hoặc hỏng ba lần liên tiếp khi nhảy cao, chạm bục chắn hay ra khỏi vòng sai phía khi đẩy tạ, và quá thời gian cho mỗi lượt.
