Trong một cuộc thi các môn ném, trọng tài giơ cờ trắng khi lần ném hợp lệ và cờ đỏ khi phạm quy. Mỗi người thường có ba lượt; nếu có hơn tám người, tám người tốt nhất được thêm ba lượt nữa với thứ tự đảo lại. Thứ hạng tính theo lần ném xa nhất, bằng nhau thì xét lần xa thứ hai. Biết mấy điều này cùng vài chi tiết về vòng loại, bảng điện và cách đo là đủ để theo dõi bất kỳ trận chung kết đẩy tạ, ném đĩa, ném búa hay ném lao nào.
Ai đứng ở đâu trên sân ném
Một cuộc thi ném có khá nhiều trọng tài, mỗi người một việc:
- Trọng tài vòng ném: đứng cạnh vòng hoặc vòng cung, theo dõi chân người ném, tư thế cầm dụng cụ, cách rời vòng. Đây là người giơ cờ.
- Trọng tài khu vực rơi: đứng ở hai bên khu vực rơi, ngoài vùng nguy hiểm, quan sát điểm dụng cụ chạm đất và xác định có nằm trong đường biên không. Với ném lao, họ còn xét mũi lao có chạm trước không.
- Trọng tài cắm dấu: chạy tới cắm dấu tại vết đầu tiên của dụng cụ sau khi nó dừng hẳn.
- Trọng tài đo: vận hành máy đo hoặc thước dây.
- Trọng tài ghi: ghi kết quả từng lượt vào biên bản, báo thứ tự ném tiếp theo.
- Trọng tài chính môn: giải quyết tranh chấp, quyết định cuối cùng về các tình huống khó.
Ngoài ra còn có người lo đưa dụng cụ trở về vòng ném. Ở các giải lớn, việc này đôi khi do xe nhỏ điều khiển từ xa đảm nhận, chở tạ, đĩa hoặc búa từ khu vực rơi về vòng, vừa nhanh vừa không cần người chạy qua lại trên sân.
Cờ trắng và cờ đỏ
Ngay sau mỗi lần ném, trọng tài vòng ném giơ một trong hai lá cờ. Cờ trắng: hợp lệ, sẽ đo. Cờ đỏ: phạm quy, không đo, lượt bị tính là hỏng (thường ghi là "X" trong biên bản). Nếu người ném bỏ lượt, biên bản ghi dấu gạch.
Có một trường hợp đặc biệt: khi trọng tài không chắc chắn hoặc người ném khiếu nại ngay, trọng tài có thể cho đo lần ném đó "có điều kiện" để giữ quyền lợi cho người ném, chờ quyết định cuối cùng. Người xem thấy trọng tài đo dù trước đó có tranh cãi là vì vậy.
Lý do phạm quy thường gặp đã có trong các bài luật từng môn trong wiki này: chạm mặt trên vành hay bục chắn, rời vòng sai, dụng cụ ra ngoài khu vực rơi, động tác sai luật. Người xem chỉ cần nhìn cờ là biết kết quả.
| Ký hiệu trên biên bản | Ý nghĩa |
|---|---|
| Số mét (ví dụ 20,45) | Lần ném hợp lệ, thành tích đo được |
| X | Phạm quy (cờ đỏ) |
| – (gạch) | Bỏ lượt, không ném |
| Q | Đạt chuẩn vào chung kết ngay ở vòng loại |
| q | Vào chung kết nhờ thứ hạng, dù chưa đạt chuẩn |
| NM | Không có thành tích hợp lệ nào (no mark) |
Đo bằng máy và thước dây
Ở giải lớn, thành tích được đo bằng máy đo khoảng cách điện tử. Máy đặt cố định ở cạnh sân, đã được hiệu chỉnh vị trí tâm vòng ném. Trọng tài đặt một cột gương phản xạ đúng ở dấu, máy bắn tia tới gương và tính khoảng cách tới mép trong vòng ném trong vài giây. Kết quả hiện ngay trên bảng điện.
Ở giải nhỏ và sân trường, người ta dùng thước dây bằng thép hoặc sợi tổng hợp. Đầu thước "0" đặt tại dấu, thước được kéo thẳng qua tâm vòng ném, và kết quả đọc ở mép trong vòng. Dù đo bằng cách nào, thành tích đều làm tròn xuống centimet chẵn gần nhất.
Ba lượt, tám người, ba lượt nữa
Khi có hơn tám người, mỗi người ném ba lượt theo thứ tự bốc thăm. Sau ba lượt, tám người có thành tích tốt nhất được ném thêm ba lượt. Ở ba lượt cuối, thứ tự ném được sắp lại: người đang xếp thấp nhất trong tám người ném trước, người dẫn đầu ném cuối. Nhờ vậy cuộc đua thường căng thẳng tới phút chót, khi người dẫn đầu phải đáp lại những cú ném của đối thủ.
Khi có tám người trở xuống, mọi người đều được ném đủ sáu lượt. Thành tích tính theo cú ném tốt nhất trong tất cả các lượt. Không có cộng dồn, không có điểm trung bình.
Nếu hai người có cú ném tốt nhất bằng nhau, người có cú ném tốt thứ hai xa hơn được xếp trên. Nếu vẫn bằng, xét tiếp cú ném tốt thứ ba, và cứ thế.
Vòng loại và chuẩn vào chung kết
Ở Olympic và giải vô địch thế giới, các môn ném có vòng loại, thường chia thành hai nhóm thi riêng. Mỗi người có ba lượt. Ai đạt mức chuẩn do ban tổ chức đặt ra (ký hiệu Q) là vào thẳng chung kết, và thường không ném tiếp các lượt còn lại để giữ sức. Nếu số người đạt chuẩn chưa đủ mười hai, những người có thành tích tốt nhất tiếp theo sẽ được bổ sung (ký hiệu q).
Kết quả vòng loại không mang sang chung kết: ở chung kết, mọi người bắt đầu lại từ đầu. Đã có những người ném xa nhất vòng loại nhưng chỉ xếp giữa bảng ở chung kết, và ngược lại.
Thời gian, đồng hồ và nhịp của cuộc thi
Mỗi lượt ném có giới hạn thời gian, thường là một phút, tính từ khi trọng tài báo người ném vào vòng. Ở giải lớn, một đồng hồ đếm ngược đặt cạnh vòng ném. Khi chỉ còn ít người, hoặc một người phải ném hai lượt liên tiếp, thời gian cho phép dài hơn theo quy định.
Giữa các lượt, người ném thường ngồi ở khu vực chờ, mặc áo ấm, xem lại video trên máy tính bảng nếu được phép, hoặc trao đổi với huấn luyện viên đứng trên khán đài. Một cuộc thi ném có thể kéo dài hơn một tiếng, và giữ được sự tập trung qua sáu lượt là một kỹ năng thật sự.
Cách xem một trận chung kết ném cho thú vị
- Nhìn lượt đầu: ai ném an toàn để có thành tích, ai ném mạo hiểm ngay.
- Theo dõi bảng xếp hạng sau lượt ba: ai bị loại khỏi top tám, thứ tự ném thay đổi thế nào.
- Để ý cờ: một người dẫn đầu với nhiều cờ đỏ là người đang ném rất quyết liệt nhưng chưa ổn định.
- Chờ lượt cuối: nhiều trận chung kết ném lớn đã được định đoạt ở lượt thứ sáu.
Với ném lao và ném đĩa, để ý thêm hướng gió trên cờ hoặc cây quanh sân, vì gió ảnh hưởng rõ tới đường bay của hai dụng cụ này.
Góc nhìn hôm nay
Các môn ném thường bị lấn át bởi các cự ly chạy trên truyền hình, nhưng nếu biết cách xem, chúng có kịch tính riêng: mỗi lượt là một cơ hội, mỗi lá cờ là một quyết định. Lần tới đến sân vận động, chọn chỗ ngồi gần khu vực ném và theo dõi biên bản trên bảng điện là cách tuyệt vời để hiểu môn thi.
Luật về thứ tự ném, số lượt và cách xếp hạng có trong Luật thi đấu của World Athletics. Người muốn làm trọng tài điền kinh có thể liên hệ liên đoàn điền kinh địa phương để biết về các khoá tập huấn trọng tài.
Câu hỏi thường gặp
Cờ trắng và cờ đỏ trong môn ném nghĩa là gì?
Cờ trắng là lần ném hợp lệ và sẽ được đo. Cờ đỏ là phạm quy, lần ném không được đo và bị tính là hỏng.
Mỗi người được ném mấy lượt?
Thường là ba lượt. Nếu có hơn tám người, tám người tốt nhất được ném thêm ba lượt, tổng cộng sáu lượt; nếu có tám người trở xuống, ai cũng được ném sáu lượt.
Bằng thành tích thì xếp hạng thế nào?
Xét cú ném tốt thứ hai của mỗi người; ai xa hơn xếp trên. Nếu vẫn bằng thì xét tiếp cú ném tốt thứ ba.
Ký hiệu Q và q trong kết quả vòng loại là gì?
Q là đạt chuẩn vào thẳng chung kết. Q nhỏ (q) là vào chung kết nhờ nằm trong nhóm thành tích tốt nhất khi số người đạt chuẩn chưa đủ.
Thành tích môn ném được đo bằng gì?
Ở giải lớn dùng máy đo khoảng cách điện tử với gương phản xạ đặt tại dấu. Ở giải nhỏ dùng thước dây kéo thẳng qua tâm vòng ném. Kết quả làm tròn xuống centimet chẵn.
