Bùi Thị Thu Thảo và tấm HCV nhảy xa ASIAD 2018 của điền kinh Việt Nam

Bùi Thị Thu Thảo giành HCV nhảy xa nữ tại ASIAD 2018 (Đại hội Thể thao châu Á tổ chức ở Jakarta – Palembang, Indonesia) với thành tích 6,55 m, hơn người về nhì chỉ vài centimet. Đó là tấm HCV điền kinh đầu tiên của Việt Nam trong lịch sử ASIAD — cột mốc mà trước đó nhiều thế hệ vận động viên chỉ dừng ở huy chương bạc, đồng hoặc ngoài bục. Chiến thắng cho thấy một vận động viên Việt Nam ở môn nhảy có thể thắng các đối thủ mạnh của Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản.

ASIAD là sân chơi khác hẳn SEA Games

Ở SEA Games, mức 6,4–6,5 m thường đủ cạnh tranh HCV nhảy xa nữ. Ở ASIAD, đối thủ đến từ những nền điền kinh lớn hơn nhiều: Trung Quốc với hệ thống đào tạo chuyên nghiệp lâu đời, Ấn Độ đang lên mạnh, Nhật Bản, các nước Trung Á từng thuộc trường phái Liên Xô cũ. Nhiều người trong số họ đã thi đấu thường xuyên ở các giải quốc tế lớn.

Trước 2018, điền kinh Việt Nam từng có huy chương ASIAD ở một số nội dung, nhưng chưa có HCV. Bởi vậy khi Thu Thảo vào chung kết nhảy xa ở sân vận động Gelora Bung Karno (Jakarta), giới chuyên môn trong nước coi một tấm huy chương bất kỳ đã là thành công.

Trận chung kết: chiến thắng trong gang tấc

Chung kết nhảy xa nữ ASIAD 2018 diễn ra theo thể thức chuẩn: mỗi người ba lượt đầu, tám người dẫn đầu thêm ba lượt. Thu Thảo đạt 6,55 m và giữ được vị trí số một tới hết cuộc thi. Hai người xếp sau — đại diện Ấn Độ và Trung Quốc — chỉ kém vài centimet, nghĩa là cả ba huy chương được quyết định bằng khoảng cách ngắn hơn một bàn tay.

Trong nhảy xa, cách biệt như vậy là chuyện thường ở những trận cân tài: một cú giậm sát ván hơn vài phân, một pha tiếp đất đưa chân xa hơn chút ít là đủ đổi màu huy chương. Điều quyết định thường không phải lượt nhảy xa nhất "trong mơ" mà là lấy được một lượt tốt sớm rồi giữ bình tĩnh khi đối thủ dồn ép ở các lượt cuối.

6,55 m có ý nghĩa gì

Các khoảng trên là ước lượng chung qua nhiều giải, biến động theo từng năm và điều kiện gió. Bảng cho thấy hai điều. Một, 6,55 m là thành tích rất tốt ở tầm châu Á. Hai, từ châu Á lên tầm thế giới vẫn còn khoảng cách vài chục centimet — trong nhảy xa, đó là cả một quãng đường dài nhiều năm.

Con đường của một vận động viên nhảy xa Việt Nam

Thu Thảo sinh năm 1992, theo điền kinh từ tuyến trẻ và theo các bài báo thể thao trong nước, có giai đoạn thi nội dung phối hợp trước khi tập trung vào nhảy xa. Nền tảng phối hợp — chạy rào, nhảy cao, chạy nước rút — giúp nhiều vận động viên có tố chất toàn diện, sau đó chọn môn hợp nhất để chuyên sâu. Đây là con đường khá phổ biến ở các môn nhảy.

Trước ASIAD 2018, chị đã nhiều lần vô địch SEA Games ở nhảy xa và được tập huấn, thi đấu quốc tế để làm quen với áp lực giải lớn. Như nhiều vận động viên nhảy khác, chị cũng phải đối mặt với chấn thương trong sự nghiệp — chuyện gần như không tránh được ở môn đòi hỏi những cú giậm chịu lực gấp nhiều lần trọng lượng cơ thể.

Thời điểm cũng đáng chú ý. Năm 2018 chị 26 tuổi — độ tuổi mà nhiều vận động viên nhảy xa đạt độ chín: tốc độ vẫn còn, sức mạnh và kỹ thuật đã ổn định sau gần chục năm tập luyện. Ở môn này, hiếm ai đạt đỉnh ở tuổi thiếu niên; phần lớn những người giỏi nhất thế giới lập thành tích tốt nhất vào khoảng giữa và cuối tuổi hai mươi. Đây là lý do các huấn luyện viên thường khuyên không nên ép trẻ chuyên môn hóa quá sớm.

Vì sao chiến thắng này được nhớ lâu

• Phá "trần" tâm lý: lần đầu tiên điền kinh Việt Nam đứng trên bục cao nhất ở ASIAD, chứng minh điều đó làm được.
• Đúng môn thế mạnh: các môn nhảy của nữ vốn là điểm sáng của điền kinh Việt Nam ở SEA Games; HCV ASIAD xác nhận hướng đầu tư ấy có cơ sở.
• Tấm gương cho học sinh: hình ảnh một vận động viên đi lên từ hệ thống trong nước, không xuất phát từ điều kiện đặc biệt, có sức truyền cảm hứng lớn với các em đang tập nhảy xa ở trường.

Sau chiến thắng, Thu Thảo được vinh danh trong nhiều cuộc bình chọn thể thao trong nước và tiếp tục thi đấu ở các kỳ SEA Games tiếp theo. Thông tin chi tiết về các danh hiệu sau này nên tra trong nguồn chính thức vì thay đổi theo thời gian.

Bài học cho người tập nhảy xa

Không cần trở thành vận động viên quốc gia, người tập nhảy xa ở trường hay câu lạc bộ vẫn rút ra được vài điều từ câu chuyện này:

1. Chạy đà ổn định quan trọng hơn chạy thật nhanh: giải lớn thắng thua bằng vài centimet, và một lượt giậm hụt hay phạm quy là mất trắng.
2. Có lượt tốt sớm: trong cuộc thi sáu lượt, một thành tích chắc ở ba lượt đầu giúp vào nhóm tám người và tạo áp lực lên đối thủ.
3. Nền tảng toàn diện: tốc độ, sức bật, linh hoạt — nhiều vận động viên nhảy giỏi từng tập nhiều môn trước khi chuyên.
4. Bền bỉ và biết nghỉ: chấn thương gân gót, cổ chân là rủi ro lớn của người nhảy; đau kéo dài cần đi khám, không tập xuyên cơn đau.

Góc nhìn hôm nay: tìm hiểu thêm ở đâu

Kết quả chính thức ASIAD 2018 có trên trang của Hội đồng Olympic châu Á (OCA) và trang World Athletics, nơi cũng lưu hồ sơ thành tích từng năm của vận động viên. Báo chí thể thao trong nước thời điểm tháng 8/2018 có nhiều bài phỏng vấn, phóng sự về chiến thắng. Với giáo viên thể dục, đây là câu chuyện mở đầu tốt cho bài học nhảy xa: một con số cụ thể (6,55 m) để học sinh đo thử trên sân và hình dung độ xa ấy lớn thế nào.