Bảy môn phối hợp nữ và năm môn trong nhà: nội dung, luật và kỷ lục

Bảy môn phối hợp nữ (heptathlon) thi trong hai ngày: ngày đầu 100 m vượt rào, nhảy cao, đẩy tạ, 200 m; ngày sau nhảy xa, ném lao, 800 m. Mùa giải trong nhà, nữ thi năm môn phối hợp gọn trong một ngày (60 m rào, nhảy cao, đẩy tạ, nhảy xa, 800 m), còn nam thi bảy môn trong nhà. Kỷ lục thế giới bảy môn nữ là 7.291 điểm của Jackie Joyner-Kersee (Mỹ) lập tại Seoul 1988, vẫn đứng tính tới 2025.

Bảy nội dung và thứ tự

Luật chung giống mười môn nam: nhảy xa, đẩy tạ, ném lao mỗi người ba lượt; nhảy cao nâng xà từng bước cố định; ai không xuất phát ở một nội dung bị coi là bỏ cuộc; có thi mà không ghi được thành tích thì 0 điểm phần đó nhưng vẫn thi tiếp. Điểm quy đổi theo bảng điểm chính thức của World Athletics — cùng nguyên tắc như mười môn (bài về mười môn phối hợp trong danh mục này giải thích kỹ hơn).

Bảy môn có cấu trúc khác mười môn ở chỗ ba môn ném chỉ còn hai (không có đĩa), không có nhảy sào, và nội dung chạy dài nhất là 800 m. Kết quả là bảy môn nghiêng về tốc độ và sức bật nhiều hơn: người chạy rào nhanh, nhảy xa tốt có lợi thế ở bốn trên bảy phần.

Điểm được và mất ở đâu

Người theo dõi bảy môn lâu năm hay chia các vận động viên thành hai kiểu. Kiểu "tốc độ" kiếm nhiều điểm ở rào, 200 m, nhảy xa, rồi cố giữ ở đẩy tạ và ném lao. Kiểu "sức mạnh – chiều cao" kiếm điểm ở nhảy cao và hai môn ném, rồi chịu thiệt ở các nội dung chạy. Cuộc đua giữa hai kiểu thường kéo tới phút cuối: trước 800 m, ban tổ chức và bình luận viên hay tính xem người xếp sau cần chạy nhanh hơn người dẫn đầu bao nhiêu giây để lật ngược. Vài giây ở 800 m có thể tương đương hàng chục điểm, đủ đổi màu huy chương.

Nhảy cao cũng là chỗ dễ thắng thua lớn. Mỗi lần nâng xà vài phân là thêm khá nhiều điểm, nên một người nhảy cao giỏi có thể tạo cách biệt mà người khác phải mất hai, ba nội dung mới gỡ lại.

Từ năm môn sang bảy môn

Trước bảy môn, nữ thi năm môn phối hợp ngoài trời. Năm môn vào Olympic Tokyo 1964 (Irina Press của Liên Xô vô địch) và tồn tại tới Moscow 1980. Thành phần năm môn thay đổi vài lần qua các thập kỷ — có giai đoạn có 200 m, sau thay bằng 800 m — phản ánh việc liên đoàn quốc tế tìm cách cân bằng giữa tốc độ và sức bền.

Đầu thập niên 1980, liên đoàn quốc tế chuyển sang bảy môn, thêm ném lao và giữ cả 200 m lẫn 800 m. Olympic Los Angeles 1984 là lần đầu bảy môn có mặt; Glynis Nunn (Úc) vô địch, Jackie Joyner-Kersee giành HCB với cách biệt rất nhỏ.

Jackie Joyner-Kersee và 7.291 điểm

Jackie Joyner-Kersee lớn lên ở East St. Louis (Illinois, Mỹ), tập điền kinh từ nhỏ và chơi bóng rổ ở đại học. Bà là người đầu tiên vượt 7.000 điểm bảy môn (năm 1986) và nâng kỷ lục nhiều lần, đỉnh điểm là 7.291 điểm tại Olympic Seoul 1988. Cũng tại Seoul, bà vô địch nhảy xa với thành tích kỷ lục Olympic — hiếm ai vừa thắng nội dung phối hợp vừa thắng một môn đơn ở cùng kỳ.

• HCV bảy môn Olympic 1988 và 1992; HCB 1984.
• HCV nhảy xa Olympic 1988, HCĐ nhảy xa 1992 và 1996.
• Vô địch thế giới bảy môn và nhảy xa nhiều lần cuối thập niên 1980 – đầu 1990.

Bà làm tất cả những điều đó trong khi mắc hen suyễn, một chi tiết thường được nhắc để động viên các vận động viên trẻ có bệnh nền — với điều kiện được bác sĩ theo dõi và điều trị đúng.

Những nhà vô địch bảy môn sau này

Thiam là ví dụ điển hình cho kiểu vận động viên bảy môn hiện đại: rất cao, nhảy cao cực tốt (thành tích nhảy cao của bà trong bảy môn có lúc ngang người thi nhảy cao đơn), ném lao khá, và cải thiện dần điểm yếu ở các nội dung chạy.

Mùa trong nhà: năm môn nữ, bảy môn nam

Năm môn trong nhà của nữ

Mùa đông ở châu Âu, Bắc Mỹ, điền kinh chuyển vào nhà thi đấu với đường chạy vòng 200 m. Không gian nhỏ nên không có ném lao, ném đĩa, ném búa. Nữ thi năm môn trong nhà, gói gọn trong một ngày:

1. 60 m vượt rào
2. Nhảy cao
3. Đẩy tạ
4. Nhảy xa
5. 800 m

Một ngày năm nội dung đồng nghĩa với ít thời gian hồi phục giữa các phần; nội dung 800 m cuối ngày thường là cuộc đua sống còn để giữ thứ hạng. Nafissatou Thiam lập kỷ lục thế giới năm môn trong nhà với 5.055 điểm năm 2023 (tính tới 2025).

Bảy môn trong nhà của nam

Nam không thi mười môn trong nhà mà thi bảy môn trong nhà trong hai ngày:

• Ngày 1: 60 m, nhảy xa, đẩy tạ, nhảy cao.
• Ngày 2: 60 m vượt rào, nhảy sào, 1.000 m.

Năm môn nữ và bảy môn nam trong nhà có mặt ở giải vô địch điền kinh trong nhà thế giới từ thập niên 1990. Với nhiều vận động viên, đây là bài "kiểm tra giữa kỳ": biết điểm yếu nào cần sửa trước mùa ngoài trời.

Còn mười môn phối hợp nữ?

Mười môn phối hợp nữ (cùng mười nội dung như nam, có điều chỉnh dụng cụ và rào) có tồn tại, có kỷ lục thế giới được công nhận, và được tổ chức ở một số giải. Tuy vậy bảy môn vẫn là nội dung phối hợp chính của nữ tại Olympic và giải vô địch thế giới. Việc có nên thay bảy môn bằng mười môn cho nữ là chủ đề đã được bàn trong giới điền kinh nhưng chưa thay đổi chính thức — nên kiểm lại thông báo mới nhất của World Athletics nếu cần.

Góc nhìn hôm nay: cho các em gái thử nhiều môn

Bảy môn là nội dung tuyệt vời để học: nó buộc người tập trải qua rào, nhảy cao, đẩy tạ, chạy nước rút, nhảy xa, ném lao và chạy bền. Nhiều câu lạc bộ dùng các bài phối hợp rút gọn (ba, bốn nội dung với dụng cụ nhẹ) cho học sinh để các em biết mình hợp với môn nào, thay vì chuyên sâu quá sớm. Điều quan trọng với lứa nhỏ là tập vui và đúng kỹ thuật, không phải điểm số.

Muốn xem thêm: cuộc thi phối hợp thường niên ở Götzis (Áo) có cả bảy môn nữ, thường quy tụ nhóm mạnh nhất thế giới; trang World Athletics có bảng điểm chính thức để tra thử thành tích của chính mình ra bao nhiêu điểm.