Cuộc thi nhảy xa diễn ra thế nào: ba lượt đầu, tám người vào chung kết

Một cuộc thi nhảy xa chính thức có từ tám người trở lên diễn ra thế này: mỗi người nhảy ba lượt, sau đó tám người có thành tích tốt nhất được nhảy thêm ba lượt nữa, tổng cộng sáu lượt. Xếp hạng theo cú nhảy hợp lệ xa nhất trong tất cả các lượt. Nếu bằng nhau, xét tiếp cú nhảy tốt thứ hai, rồi thứ ba, và cứ thế. Nhảy ba bước dùng đúng thể thức này.

Vòng loại và chung kết

Ở giải lớn như Olympic hay Giải vô địch thế giới, số người tham dự quá đông nên có vòng loại. Mỗi người có tối đa ba lượt để đạt một mức chuẩn vào chung kết do ban tổ chức đặt trước. Ai đạt chuẩn có thể dừng ngay, không cần nhảy tiếp. Nếu số người đạt chuẩn ít hơn 12, những người có thành tích tốt nhất tiếp theo được bổ sung cho đủ 12. Thành tích vòng loại không mang sang chung kết; vào chung kết mọi người bắt đầu lại từ con số không.

Ở giải nhỏ, giải trường học, thường không có vòng loại; tất cả cùng thi một lượt chung kết.

Ba lượt đầu, tám người, ba lượt sau

Thứ tự ngược này tạo ra kịch tính: người đang dẫn đầu luôn nhảy cuối, biết rõ mình cần bao nhiêu. Nhiều trận chung kết lớn được định đoạt ở lượt thứ sáu.

Nếu số người thi chỉ từ tám trở xuống, tất cả đều được nhảy đủ sáu lượt. Ở một số giải, ban tổ chức có thể quy định số lượt khác, ví dụ giải trường học chỉ cho ba lượt; điều lệ giải sẽ ghi rõ.

Lượt hỏng và chuyện "không có thành tích"

Người nào cả ba lượt đầu đều hỏng thì không có thành tích, xếp cuối, và không vào ba lượt sau. Đây là nỗi sợ của mọi VĐV nhảy xa ở giải lớn. Vì vậy nhiều người chọn một lượt đầu "an toàn": giậm lùi lại sau vạch một chút, chấp nhận mất vài centimet để chắc chắn có kết quả, rồi mới tấn công ván ở các lượt sau.

Xếp hạng khi bằng nhau

Trong nhảy xa, hai người bằng thành tích tốt nhất không phải là chuyện hiếm, vì thành tích tính tới centimet. Cách phân định:

1. So cú nhảy tốt thứ hai của mỗi người. Ai có cú thứ hai xa hơn thì xếp trên.
2. Vẫn bằng thì so cú tốt thứ ba, và cứ thế.
3. Nếu vẫn bằng hoàn toàn, theo luật hiện hành của World Athletics, hai người được xếp đồng hạng. Các môn nhảy xa, nhảy ba bước không có nhảy phân định như nhảy cao.

Ví dụ: A có các cú 7,90 – x – 7,75; B có 7,90 – 7,80 – x. Cả hai cùng 7,90 m nhưng B có cú tốt thứ hai 7,80 m, hơn 7,75 m của A, nên B xếp trên.

Thời gian, đồng hồ và người điều hành

Khi được gọi tên, người nhảy có một khoảng thời gian giới hạn để bắt đầu lượt. Khi còn đông người, mức thường áp dụng là 1 phút; khi còn ít người hoặc một người nhảy hai lượt liền nhau, thời gian dài hơn. Ở giải lớn có đồng hồ đếm ngược lớn đặt cạnh đường chạy đà.

Tổ trọng tài nhảy xa thường có: trọng tài chính ở vạch giậm cầm cờ trắng, cờ đỏ; người đo; người ghi biên bản; người cào cát; người theo dõi máy đo gió và người gọi tên. Ở giải lớn, có thêm người vận hành máy đo quang điện tử hoặc hệ thống đo bằng hình ảnh.

Người nhảy được quyền bỏ một hay nhiều lượt. Lượt bỏ không được bù, nhưng cũng không tính là hỏng. Trong lúc thi, người nhảy có thể rời khu vực thi đấu khi được trọng tài cho phép, nhưng phải có người đi kèm và quay lại đúng lượt.

Diễn biến điển hình của một trận chung kết

Nếu đứng cạnh hố cát suốt trận chung kết, bạn sẽ thấy một nhịp quen thuộc:

• Lượt 1: nhiều người nhảy an toàn để có thành tích. Vài người mạnh tấn công ngay để gây áp lực.
• Lượt 2–3: căng thẳng nhất với những người đang đứng quanh hạng 8. Ai lọt ra ngoài thì dừng thi.
• Lượt 4–5: tám người tranh nhau, thứ hạng thay đổi liên tục. Người dẫn đầu nhảy cuối, đôi khi chọn bỏ lượt để giữ sức.
• Lượt 6: nhiều cú nhảy dồn hết sức, tỉ lệ giậm lố cao. Đây cũng là lượt của những cú lội ngược dòng.

Thời tiết và gió cũng làm cuộc thi khác nhau: trời lạnh, mưa nhẹ hay gió đổi chiều khiến thành tích chung thấp đi, và người chạy đà ổn định có lợi thế.

Khởi động và lượt thử trên sân thi đấu

Trước khi cuộc thi bắt đầu, người nhảy được khởi động ngay trên đường chạy đà và hố cát dưới sự giám sát của trọng tài. Ở giải lớn, mỗi người thường có một hai lượt thử theo thứ tự, đủ để kiểm tra điểm xuất phát trên mặt đường thật. Khi cuộc thi đã bắt đầu, người nhảy không được dùng đường chạy đà hay hố cát để tập nữa. Nhiều người dành lượt thử để chạy đà qua ván không nhảy, xem chân giậm rơi vào đâu, rồi dịch điểm xuất phát.

Trong lúc thi, huấn luyện viên không được vào khu thi đấu. Họ ngồi ở khu vực dành riêng trên khán đài, gần khu nhảy nhất có thể, và ra hiệu cho VĐV giữa các lượt: dịch xuất phát bao nhiêu bàn chân, sửa động tác nào. Ở các trận chung kết lớn, máy quay hay bắt được cảnh VĐV chạy tới sát hàng rào khán đài để nghe vài câu dặn trước lượt cuối.

Những thể thức thử nghiệm

Vài năm gần đây, một số giải thương mại đã thử thay đổi thể thức để tăng kịch tính cho khán giả, ví dụ giảm số lượt hoặc cho vài người đứng đầu một lượt quyết định cuối cùng. Các thay đổi này không áp dụng cho Olympic hay giải vô địch theo luật chuẩn. Thể thức cụ thể của từng giải nên xem trong điều lệ giải đó, vì có thể thay đổi theo mùa.

Góc nhìn hôm nay: tổ chức một cuộc thi nhỏ ở trường

Giáo viên muốn tổ chức nhảy xa trong ngày hội thể thao có thể làm gọn: mỗi em ba lượt, ghi thành tích tốt nhất, không cần vòng loại. Nên phân công học sinh làm người đo, người cào cát, người ghi chép, vì đó cũng là cách học luật. Với lứa nhỏ, có thể bỏ vạch giậm khắt khe, đo từ chỗ chân giậm thật, để các em không mất lượt vì giậm lố. Điều quan trọng là an toàn ở hố cát, khởi động kỹ và giữ không khí vui; không cần so thành tích giữa các em với nhau.

Người muốn nắm chắc thể thức có thể tra phần các môn nhảy theo chiều ngang trong Luật Thi đấu và Kỹ thuật của World Athletics, hoặc bản luật điền kinh tiếng Việt mới nhất của Liên đoàn Điền kinh Việt Nam.